الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٧

( ايغال ) :

( انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًا ) « 1 » ، ( قالَ لَهُمْ مُوسى وَيْلَكُمْ لا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِباً ) تا آنجا كه فرموده : ( وَ قَدْ خابَ مَنِ افْتَرى ) « 2 » ، ( فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً ) « 3 » .

( توشيح ) :

( توشيح ) :

و أمّا توشيح آن است كه در اوّل كلام چيزى باشد كه مستلزم قافيه است ، و فرق بين آن و بين تصدير آن است كه تصدير دلالتش لفظى و اين دلالتش معنوى است ، مانند فرمودهء خداى تعالى : ( إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ . . . ) « 4 » كه « اصطفى - برگزيد » يا لفظ دلالت نمىكند كه فاصله‌اش « العالمين » باشد ؛ چون لفظ « العالمين » غير از لفظ « اصطفى » است ؛ بلكه دلالتش با معنى انجام مىگيرد ؛ زيرا كه دانسته شده كه از لوازم برگزيدن شىء آن است كه بر جنس خودش برترى داشته باشد ، و جنس اين برگزيدگان همان عالميانند .

و مانند فرمودهء خداوند : ( وَ آيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ . . . ) « 5 » ، ابن أبى الإصبع گفته : كسى كه اين سوره را حفظ كرده متوجه است كه مقطعهاى آياتش نون است ، و شنيده كه در صدر آيه كشيده شدن و كنده شدن روز از شب است خواهد دانست كه فاصلهء آن « مظلمون » مىباشد ، چون هركس كه روز از شبش كنده شده تاريك مىگردد ، يعنى در تاريكى واقع مىشود ، و از همين رو است كه توشيح ناميده شده ؛ چون وقتى أوّل سخن بر آخرش دلالت كرد معنى به منزل شمشير يا كمان مىشود ، و أوّل و آخرش به‌منزلهء دوش و تهيگاه كه شمشير و كمان بر آنها قرار داده مىشوند .

( ايغال ) :

( ايغال ) :

و أمّا إيغال : در نوع اطناب بيانش گذشت .

( 1 ) أسراء ، 21 ( 2 ) طه ، 61 ( 3 ) نوح ، 15 ( 4 ) آل عمران ، 33 ( 5 ) يس ، 37