الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٣

چند تذكر :

در حالى كه سخن از يك مطلب باشد كه براى نكتهء لطيفى اين أمر انجام مىشود ، مانند فرمودهء خداى تعالى در سورهء ابراهيم : ( وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ ) « 1 » ، سپس در سورة النحل فرموده : ( وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ) « 2 » .

ابن المنير گفته : انگار خداوند مىفرمايد : هرگاه نعمتهاى بسيار حاصل گردد پس تو گيرندهء آنها و من بخشندهء آنهايم ، پس هنگام دريافت آن نعمتها براى تو دو وصف حاصل است : ظلوم بودن و كفّار بودن ، يعنى به خاطر اينكه شكرانهء آنها را بجاى نمىآورى ، و براى من هنگام عطا كردن نعمتها دو وصف است : غفور و رحيم هستم ، ظلم تو را با مغفرت و آمرزش پاسخ مىدهم ، و كفرانت را با رحمت خود مقابله مىكنم ، پس با تقصير تو جز با توقير برخورد ننمايم ، و جفاى تو را جز با وفا جزا ندهم .

و ديگرى گفته : بدين جهت در سورهء ابراهيم وصف منعم عليه ، و در سورة النحل وصف منعم را آورده كه در سورهء ابراهيم سخن در روند وصف إنسان است ، و در سورة النحل در روند صفات خداوند و إثبات خدايى او است .

و نظير آن فرمودهء خداى تعالى در سورة الجاثيه است : ( مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَيْها ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ ) « 3 » ، و در سورهء فصّلت چنين ختم گرديده : ( وَ ما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ ) « 4 » و نكته‌اش آن است كه قبل از آيهء اوّلى آمده : ( قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْماً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ ) « 5 » پس مناسب شد كه با عنوان قيامت و روز رستخيز ختم گردد ، چون پيش از آن آنها را به إنكار آن روز وصف كرده است ، و أمّا در دومين آيه ختام همين‌طور تناسب دارد ، زيرا كه خداوند هيچ عمل صالحى را ضايع نمىكند ، و بر كسى كه كار بدى انجام داده نمىافزايد .

و در سورة النساء فرموده : ( إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرى إِثْماً عَظِيماً ) « 6 » سپس آن را اعاده كرده و بعد با اين جمله ختم فرموده : ( وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً ) « 7 » ، و نكته‌اش آن است كه

( 1 ) ابراهيم ، 34 ( 2 ) نحل ، 18 ( 3 ) جاثية ، 15 ( 4 ) فصلت ، 46 ( 5 ) جاثية ، 14 ( 6 ) نساء ، 48 ( 7 ) نساء ، 116