الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣١٧

فصلى در تناسب آيات :

( وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى ) « 1 » .

سىام : جايگزين كردن ظاهر به جاى ضمير ، مانند : ( وَ الَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتابِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ ) « 2 » ، و همچنين است آيهء كهف « 3 » .

سى و يكم : واقع شدن « مفعول » به جاى « فاعل » ، مانند فرمودهء خداوند : ( حِجاباً مَسْتُوراً ) « 4 » ، ( كانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا ) « 5 » ، يعنى : ساترا ، و آتيا .

سى و دوم : واقع شدن « فاعل » به جاى « مفعول » ، مانند : ( فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ ) « 6 » ، ( مِنْ ماءٍ دافِقٍ ) « 7 » .

سى و سوم : فاصله بين موصوف و صفت ، مانند : ( أَخْرَجَ الْمَرْعى * فَجَعَلَهُ غُثاءً أَحْوى ) « 8 » در صورتى كه « أحوى » را صفت « المرعى » إعراب كنيم ، يعنى حال باشد .

سى و چهارم : واقع نمودن حرفى به جاى ديگرى ، مانند : ( بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها ) « 9 » كه در اصل « اليها » مىباشد .

سى و پنجم : تأخير انداختن وصف غير أبلغ ، و مقدم داشتن أبلغ ، و از اين گونه است :

( الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) ، ( رَؤُفٌ رَحِيمٌ ) « 10 » ، زيرا كه رأفت از رحمت بليغتر است .

سى و ششم : حذف فاعل و نيابت دادن مفعول ، مانند : ( وَ ما لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزى ) « 11 » .

سى و هفتم : آوردن هاء سكت ، مانند : ( مالِيَهْ ) « 12 » ، ( سُلْطانِيَهْ ) « 13 » ، ( ما هِيَهْ ) « 14 » .

سى و هشتم : جمع بين مجرورها ، مانند : ( ثُمَّ لا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنا بِهِ تَبِيعاً ) « 15 » كه بهتر است بين آنها فاصله شود ، مگر اينكه به مقتضاى رعايت فاصله‌هاى آيات در كنار هم آمده‌اند ، و « تبيعا » آخر افتاده است .

سى و نهم : عدول كردن از صيغهء ماضى به صيغهء استقبال ، مانند : ( فَفَرِيقاً كَذَّبْتُمْ وَ فَرِيقاً تَقْتُلُونَ ) « 16 » ، كه در اصل « قتلتم » بوده است .

چهلم : تغيير دادن بناى كلمه ، مانند : ( وَ طُورِ سِينِينَ ) « 17 » ، كه در اصل « سينا » مىباشد .

( 1 ) طه ، 129 ( 2 ) أعراف ، 170 ( 3 ) كهف ، 30 ( 4 ) أسراء ، 45 ( 5 ) مريم ، 61 ( 6 ) حاقة ، 21 ( 7 ) طارق ، 6 ( 8 ) أعلى ، 4 و 5 ( 9 ) زلزلة ، 5 ( 10 ) توبة ، 128 ( 11 ) ليل ، 19 ( 12 ) حاقة ، 28 ( 13 ) حاقة ، 29 ( 14 ) قارعة ، 10 ( 15 ) أسراء ، 69 ( 16 ) بقرة ، 87 ( 17 ) تين ، 2