الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣١٥

فصلى در تناسب آيات :

كه جز به فتح خوانده نشده به جهت رعايت فاصله .

چهاردهم : آوردن جمله‌اى كه با آن ما قبلش رد شده بر غير وجه مطابقه در جملهء اسميه و فعليه ، مانند فرمودهء خداى تعالى : ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ ) « 1 » كه بين گفتهء منافقين : « آمنا » و بين « ما » مطابقه نشده ، و با آن ردّ نگشته كه بفرمايد : « لم يؤمنوا » ، يا « ما آمنوا » ، براى همان رعايت تناسب فاصله‌ها .

پانزدهم : يكى از دو قسمت را نامطابق با ديگرى آوردن ، مانند : ( فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ - الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ ) « 2 » ، كه نفرمود : « الذين كذبوا » .

شانزدهم : آوردن يكى از دو جزء دو جمله بر خلاف وجهى كه در نظير آن در جملهء ديگرى آورده شده ، مانند : ( أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ) « 3 » .

هفدهم : ترجيح آوردن غريب‌ترين دو لفظ ، مانند : ( قِسْمَةٌ ضِيزى ) « 4 » كه نفرمود :

« جائرة » ، ( لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ ) « 5 » كه نفرمود : « جهنم » يا « النار » ، و در سورة المدثر فرموده : ( سَأُصْلِيهِ سَقَرَ ) « 6 » ، و در سورهء سأل : ( إِنَّها لَظى ) « 7 » ، و در سورة القارعة : ( فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ ) « 8 » به جهت رعايت تناسب فاصله‌ها در هر سوره .

هجدهم : اختصاص دادن هريك از دو مشترك به يك مورد ، مانند : ( وَ لِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ ) « 9 » و در سورهء طه : ( إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى ) « 10 » .

نوزدهم : حذف مفعول ، مانند : ( فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى ) « 11 » ، ( ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى ) « 12 » ، و از همين‌گونه است حذف متعلق « افعل التفضيل » ، مانند : ( يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى ) « 13 » ، ( خَيْرٌ وَ أَبْقى ) « 14 » .

بيستم : بىنيازى به مفرد آوردن از تثنيه ، مانند : ( فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى ) « 15 » .

بيست و يكم : استغناء به مفرد از آوردن جمع ، مانند : ( وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً ) « 16 » ، كه نفرمود : « أئمة » ، چنان كه فرموده : ( وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ ) « 17 » ، ( إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي - جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ « 18 » يعنى : أنهار .

( 1 ) بقرة ، 8 ( 2 ) عنكبوت ، 3 ( 3 ) بقرة ، 177 ( 4 ) نجم ، 22 ( 5 ) همزة ، 4 ( 6 ) مدثر ، 26 ( 7 ) معارج ، 15 ( 8 ) قارعة ، 9 ( 9 ) ابراهيم ، 52 ( 10 ) طه ، 128 ( 11 ) ليل ، 5 ( 12 ) ضحى ، 3 ( 13 ) طه ، 7 ( 14 ) أعلى ، 17 ( 15 ) طه ، 117 ( 16 ) فرقان ، 74 ( 17 ) انبياء ، 73 ( 18 ) قمر ، 54