الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣١٤

فصلى در تناسب آيات :

چهارم : مقدم داشتن ضمير بر چيزى كه آن را تفسير مىكند ، مانند : ( فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى ) « 1 » .

پنجم : مقدم آوردن صفتى كه جمله است بر صفتى كه مفرد است ، مانند :

( وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً ) « 2 » .

ششم : حذف ياء منقوص معرفه ، مانند : ( الْكَبِيرُ الْمُتَعالِ ) « 3 » ، ( يَوْمَ التَّنادِ ) « 4 » .

هفتم : حذف ياء فعل غير مجزوم ، مانند : ( وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ ) « 5 » .

هشتم : حذف ياء اضافه ، مانند : ( فَكَيْفَ كانَ عَذابِي وَ نُذُرِ ) « 6 » ، ( فَكَيْفَ كانَ عِقابِ ) « 7 » .

نهم : زياد كردن حرف مدّ ، مانند : ( الظنونا ) ، ( الرّسولا ) ، ( السّبيلا ) ، و از همين‌گونه است باقى گذاردن آن با جازم ، مانند : ( لا تَخافُ دَرَكاً وَ لا تَخْشى ) « 8 » ، ( سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى ) « 9 » بنا بر اينكه نهى باشد .

دهم : صرف نمودن غير منصرف ، مانند : ( قَوارِيرَا * قَوارِيرَا ) « 10 » .

يازدهم : ترجيح مذكر آوردن اسم جنس ، مانند فرمودهء خداوند : ( أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ ) « 11 » .

دوازدهم : ترجيح مؤنث آوردن اسم جنس ، مانند : ( أَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ ) « 12 » ، و نظير اين دو است فرمودهء خداوند در سورة القمر : ( وَ كُلُّ صَغِيرٍ وَ كَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ ) « 13 » ، و در سورة الكهف : ( لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها ) « 14 » .

سيزدهم : اقتصار بر يكى از دو وجه جايزى كه به آن دو خوانده شده در قرائتهاى هفت‌گانه ، در غير آنها ، مانند فرمودهء خداى تعالى : ( فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً ) « 15 » ، كه « رشدا » در قرائتهاى هفت‌گانه خوانده نشده است ، و نيز : ( وَ هَيِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا رَشَداً ) « 16 » زيرا كه فاصله‌ها در هر دو سوره متحرك الوسط مىباشند ، و حال آنكه در جاى ديگر آمده : ( وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ ) « 17 » و با اين بيان باطل مىشود ترجيح فارسى قرائت با حركت را به جهت اجماع بر آن در آنچه گذشت ، و نظير اين است قرائت :

( تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ ) « 18 » با سكون و فتح هاء ، بر خلاف : ( سَيَصْلى ناراً ذاتَ لَهَبٍ )

( 1 ) طه ، 67 ( 2 ) أسراء ، 13 ( 3 ) رعد ، 9 ( 4 ) غافر ، 32 ( 5 ) فجر ، 4 ( 6 ) قمر ، 16 ( 7 ) رعد ، 32 ( 8 ) طه ، 77 ( 9 ) أعلى ، 6 ( 10 ) إنسان ، 15 و 16 ( 11 ) قمر ، 30 ( 12 ) حاقة ، 7 ( 13 ) قمر ، 53 ( 14 ) كهف ، 49 ( 15 ) جن ، 14 ( 16 ) كهف ، 10 ( 17 ) أعراف ، 146 ( 18 ) مسد ، 3