الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٢

مطابقه :

مشترك هستند كه گرسنگى تهى بودن باطن از غذا ، و برهنگى خالى بودن ظاهر از لباس است ، و تشنگى و چاشت در سوز مشترك هستند ، كه تشنگى سوزاندن باطن ، و هنگام چاشت : سوخته شدن ظاهر از حرارت آفتاب است ، چنين تعبير گرديده است .

و ديگر از أنواع آن مقابله ناميده مىشود ، و آن ذكر كردن دو لفظ يا بيشتر است سپس آوردن أضداد آنها به ترتيب ، ابن أبى الإصبع گفته : فرق بين طباق و مقابله از دو جهت است .

يكى : اينكه طباق جز در دو ضد واقع نمىشود ، ولى مقابله در بين چهار تا ده لفظ روى مىدهد .

دوم : اينكه طباق جز در بين أضداد پيش نمىآيد ، ولى مقابله در مورد أضداد و غير آنها واقع مىشود .

سكّاكى گفته : و از خواص مقابله آن است كه اگر در اوّلى چيزى شرط شود در دوّمى ضدّ آن شرط مىگردد ، مانند فرمودهء خداى تعالى : ( فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى . . . ) « 1 » تا دو آيه ؛ كه بين عطا و بخل ، و پرهيزكارى و بىنيازى و تصديق و تكذيب ، و آسانى و دشوارى مقابله نموده است و چون آسانى در اوّل بين اعطاء و اتقاء و تصديق مشترك قرار داده شد ، ضد آن كه دشوارى باشد در بين أضداد آن مشترك آمد .

و بعضى گفته‌اند : مقابله يا ميان يكى با ديگرى است كه بسيار كم است ، مانند : ( لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ ) « 2 » .

و يا بين دو با دو مىباشد ، مانند : ( فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَ لْيَبْكُوا كَثِيراً ) « 3 » .

و يا ميان سه لفظ با سهء ديگر ، مانند : ( يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ ) « 4 » ، ( وَ اشْكُرُوا لِي وَ لا تَكْفُرُونِ ) « 5 » .

و يا بين چهار كلمه با چهار ديگر ، مثل : ( فَأَمَّا مَنْ أَعْطى . . . ) « 6 » تا دو آيه .

و بين پنج و پنج ، مانند : ( إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما . . . ) « 7 » كه بين ( مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها ) و بين ( فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا ) و ( وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ) ، و نيز بين ( يضل ) و ( يهدى ) ، و بين ( ينقضون ) و ( ميثاقه ) و بين ( يقطعون ) و ( أن يوصل ) مقابله قرار داده شده است .

( 1 ) ليل ، 5 ( 2 ) بقرة ، 255 ( 3 ) توبة ، 82 ( 4 ) أعراف ، 157 ( 5 ) بقرة ، 152 ( 6 ) ليل ، 5 ( 7 ) بقرة ، 26