الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٠

فصلى [ در اينكه فواتح سور از متشابه است ]

ذى الطّول مىباشد .

و نيز از او آورده كه دربارهء فرمودهء خداوند : ( طسم ) گفت : طاء از ذى الطّول ، و سين از قدّوس ، و ميم از رحمن است .

و از سعيد بن جبير آورده كه در فرمودهء خداوند : ( حم ) گفت : حاء از رحمن اشتقاق يافته ، و ميم از رحيم .

و از محمد بن كعب آورده كه در فرمودهء خداوند : ( حم * عسق ) « 1 » گفت :

حاء و ميم از الرّحمن و عين از العليم و سين از القدّوس ، و قاف از القاهر گرفته شده است .

و از مجاهد آورده كه گفت : تمام فواتح سوره‌ها هجاء تقطيع شده‌اند .

و از سالم بن عبد اللّه آورده كه گفت : ( الم و حم و ن ) و مانند آنها اسم مقطّع خداوند مىباشند .

و از سدّى آورده كه گفت : سرآغاز سوره‌ها اسمهايى از اسمهاى پروردگار - جلّ - جلاله - مىباشد كه در قرآن پراكنده شده است .

و تمام اين أقوال به يك قول برمىگردد ، و آن اينكه حروف مقطّعه‌اى هستند كه هر حرف از آنها از يكى از اسمهاى خداى تعالى گرفته شده است ، و اكتفا كردن به بخشى از كلمه در لغت عرب بوده است ، شاعر گويد :

قلت لها قفى فقالت قاف

« 2 » يعنى : به آن بانو گفتم بايست پس گفت : قاف ، يعنى ايستادم ( وقفت ) .

و نيز گفته :

بالخير خيرات و إن شرّافا * و لا أريد الشّرّ إلّا أن تا

« 3 » يعنى : با نيكى نيكيها پيش آيد و اگر شرّى باشد پس شرّى خواهد بود ، و شرّ را نمىخواهم مگر اينكه تو بخواهى . [ كه فا و تا در آخر دو مصرع بر دو كلمهء فشرّ و تشاء دلالت دارند ] .

و نيز شاعر گويد :

ناداهم ألا الجموا ألاتا * قالوا جميعا كلّهم ألافا

( 1 ) . شورى ، 1 و 2 ( 2 ) . رجز ، سرودهء وليد بن عقبه ، اغانى ، 5 ، 131 ؛ تفسير طبرى ، 1 ، 212 به بعد . ( 3 ) . سيبويه ، 2 ، 62 ؛ و شرح شواهد الشافية ، 262