الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٨

مبالغه :

گونهء اوّل ( مصاحبت حقيقى ) مانند فرمودهء خداى تعالى : ( تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ ) « 1 » ، ( وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ ) « 2 » ، كه عنوان « نفس » و « مكر » را بر خداى تعالى اطلاق كردن به جهت همشكلى با مصاحب آن كلمه‌هاست . و همين‌طور است فرمودهء خداوند : ( وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها ) « 3 » چون سزا دادن از روى حق « سيئة » ناميده نمىشود ، ( فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ ) « 4 » .

( الْيَوْمَ نَنْساكُمْ كَما نَسِيتُمْ ) « 5 » ، ( فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ ) « 6 » ، ( إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ * اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ ) « 7 » .

و گونهء دوم ( مصاحبت تقديرى ) فرمودهء خداى تعالى : ( صِبْغَةَ اللَّهِ ) « 8 » : يعنى پاكيزگى از سوى خداوند ، چونكه ايمان جانها را پاك مىسازد ، و اصلش آن است كه مسيحيان فرزندان خود را در آب زردرنگى فرومىبرند كه آن را « غسل تعميد » مىنامند ، و مىگويند : اين آب پاك‌كنندهء آنهاست ، پس خداوند از ايمان به « صبغة اللّه - رنگ خدا » تعبير آورد به جهت مشاكله به اين قرينه .

مزاوجه :

مزاوجه :

آن است كه بين دو معنى در شرط و جزاء يا در روند اين دو تزويج نمايد ،

مانند : إذا ما نهى النّاهى فلجّ بى الهوى * أصاخت إلى الواشى فلجّ بها الهجر )

« 9 » . يعنى :

هرگاه نهىكننده نهى كند پس هواى نفس بر من الحاح نمايد ، آن بانو به اسب سفيد خود توجه كند و هجرانش طول كشد .

و از اين گونه در قرآن آمده : ( آتَيْناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطانُ فَكانَ مِنَ الْغاوِينَ - آيات خود را به او ( بلعم باعور ) داديم پس از آن به عصيان سرپيچيد پس شيطان او را در رسيد و از گمراهان شد « 10 » .

مبالغه :

مبالغه :

مبالغه آن است كه متكلم وصفى را ذكر كند و در آن بيفزايد تا آنجا كه

( 1 ) مائدة ، 116 ( 2 ) آل عمران ، 54 ( 3 ) شورى ، 40 ( 4 ) بقرة ، 194 ( 5 ) جاثية ، 34 ( 6 ) توبة ، 79 ( 7 ) بقرة ، 14 و 15 ( 8 ) بقرة ، 138 ( 9 ) ديوان بحترى ، ج 1 ، 217 ( 10 ) أعراف ، 175