الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٥

اطّراد :

3 - و از دو تا به يك فرد ، مانند : ( فَمَنْ رَبُّكُما يا مُوسى ) « 1 » ، ( فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى ) « 2 » .

4 - و از دو به جمع ، مانند : ( وَ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى وَ أَخِيهِ أَنْ تَبَوَّءا لِقَوْمِكُما بِمِصْرَ بُيُوتاً وَ اجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً ) « 3 » .

5 - و از جمع به مفرد ، مانند : ( وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ ) « 4 » .

6 - و به دو ، مانند : ( يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ ) تا ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) « 5 » .

ششم : - كه نيز نزديك به آن است - منتقل شدن از ماضى يا مضارع يا أمر به ديگرى .

مثال آن از ماضى به مضارع : « أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثِيرُ ) « 6 » ، ( خَرَّ مِنَ السَّماءِ فَتَخْطَفُهُ - الطَّيْرُ ) « 7 » ، ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ) « 8 » .

و از ماضى به امر : ( قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ ) « 9 » ، ( وَ أُحِلَّتْ لَكُمُ - الْأَنْعامُ إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا ) « 10 » و از مضارع به ماضى : ( وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ ) « 11 » ، ( وَ يَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبالَ وَ تَرَى الْأَرْضَ بارِزَةً وَ حَشَرْناهُمْ ) « 12 » .

و از مضارع به أمر : ( قالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَ اشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ ) « 13 » .

و از أمر به ماضى : ( وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى وَ عَهِدْنا ) « 14 » .

و از أمر به مضارع : ( وَ أَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ اتَّقُوهُ وَ هُوَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ) « 15 » .

اطّراد :

اطّراد :

اطّراد آن است كه متكلم نامهاى پدران ممدوح را به ترتيب ولادت آنها ياد كند . ابن أبى الإصبع گفته : و از اين نوع است در قرآن فرمودهء خداى تعالى به حكايت از يوسف : ( وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ ) « 16 » ، وى گفته : بدين جهت

( 1 ) طه ، 49 ( 2 ) طه ، 117 ( 3 ) يونس ، 87 ( 4 ) يونس ، 87 ( 5 ) رحمن ، 33 و 34 ( 6 ) فاطر ، 9 ( 7 ) حج ، 31 ( 8 ) حج ، 35 ( 9 ) اعراف ، 29 ( 10 ) حج ، 30 ( 11 ) نمل ، 87 ( 12 ) كهف ، 47 ( 13 ) هود ، 54 ( 14 ) بقرة ، 125 ( 15 ) انعام ، 72 ( 16 ) يوسف ، 38