الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٩
التفات :
و بعثت پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم مىباشد ، و در اينجا با لفظ آن معنى أخير اراده شده است ، چنان كه ابن مردويه از طريق ضحّاك از ابن عبّاس آورده كه دربارهء فرمودهء خداى تعالى : ( أَتى أَمْرُ اللَّهِ ) گفته : [ يعنى ] محمّد [ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ] ، و ضمير آن در ( تستعجلوه ) اعاده شده در حالى كه مراد برپايى قيامت و عذاب است .
و از جمله - كه آشكارترين آنهاست - فرمودهء خداى تعالى : ( وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ ) « 1 » زيرا كه مراد آدم است ، سپس ضمير را به آن بازگرداند كه منظور فرزندان او مىباشد ، فرمود : ( ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ) « 2 » .
و از جمله فرمودهء خداى تعالى است : ( لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ) « 3 » سپس فرمود : ( قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ) « 4 » يعنى : چيزهايى را پرسيدند ، زيرا كه گذشتگان از اشيائى كه صحابه پرسيدند و از آنها نهى شدند نپرسيده بودند .
التفات :
التفات :
التفات منتقل ساختن كلام از روشى به روش ديگر است ، يعنى از متكلم يا خطاب يا غيبت به يكى ديگر از اينها ، پس از تعبير با اوّلى ، اين تعريف مشهور است ، و سكّاكى گفته : يا چنين است و يا تعبير آوردن با يكى به آنچه حق تعبير به ديگرى است . و فوايدى دارد ، از جمله :
- تازه كردن سخن ، و بازداشتن گوش از ملال و آزردگى ، به جهت اينكه طبع أفراد بشر دوستدار تنقلات است ، و از استمرار بر يك شيوه و منوال خسته مىشوند ، اين فايدهء كلّى آن .
و هرجا - بر حسب اختلاف محل - نكته‌ها و لطيفه‌هايى مخصوص به خود دارد ، چنان كه بيان خواهيم كرد ، مثال التفات از متكلم به خطاب - كه به جهت بسيج كردن حواس شنونده به استماع و شنيدن مطلب انجام مىشود چه اينكه متكلم روى سخن را به سمت او برمىگرداند ، و عنايت و توجه خاصّى نسبت به او مبذول مىدارد - فرمودهء خداى تعالى : « وَ ما لِيَ لا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ) « 5 » كه در اصل
( 1 ) مؤمنون ، 12 و 13 ( 2 ) مائدة ، 101 و 102 ( 3 ) مائدة ، 101 ( 4 ) مائدة ، 102 ( 5 ) يس ، 22