الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٢

نداء :

و حرف ترجّى لعلّ و عسى مىباشد ، و گاهى مجازا براى أمرى كه انتظار مىرود واقع شود و مورد حذر و احتياط است نيز به كار مىرود ، و آن را اشفاق مىنامند ، مانند :

( لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ ) « 1 » .

نداء :

نداء :

و از اقسام انشاء نداء است ، و آن طلب توجه و إقبال مدعو بر داعى است با حرفى كه جانشين « أدعو » مىباشد ، و بيشتر اوقات با أمر و نهى مصاحبت مىكند و غالبا پيش از آنها مىآيد ، مانند : ( يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ ) « 2 » ، ( يا عِبادِ فَاتَّقُونِ ) « 3 » ، ( يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّيْلَ ) « 4 » ، ( وَ يا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ) « 5 » ، ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا ) « 6 » .

و گاهى متأخر مىشود ، مانند : ( وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ ) « 7 » .

و گاهى جملهء خبريّه با آن مىآيد كه در اين صورت جملهء امر پس از آن واقع مىشود ، مانند : ( يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ ) « 8 » ، ( وَ يا قَوْمِ هذِهِ ناقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوها ) « 9 » .

و احيانا جملهء امر هم پس از آن نيست ، مانند : ( يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ) « 10 » ، ( يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ ) « 11 » ، ( يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ ) « 12 » .

و گاهى جملهء استفهاميه با آن مصاحبت مىكند ، مانند : ( يا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ ما لا يَسْمَعُ وَ لا يُبْصِرُ ) « 13 » ، ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ ) « 14 » ، ( وَ يا قَوْمِ ما لِي أَدْعُوكُمْ ) « 15 » .

و گاهى صورت نداء براى غير آن به طور مجاز مىآيد ، مانند إغراء و تحذير كه در فرمودهء خداى تعالى جمع شده‌اند : ( ناقَةَ اللَّهِ وَ سُقْياها ) « 16 » .

و اختصاص ، مانند : ( رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ ) « 17 » .

و تنبيه ، مانند : ( ألّا يا اسجدوا ) « 18 » .

و تعجّب ، مانند : ( يا حَسْرَةً عَلَى الْعِبادِ ) « 19 » .

و تحسّر ، مانند : ( يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً ) « 20 » .

( 1 ) شورى ، 17 ( 2 ) بقرة ، 21 ( 3 ) زمر ، 16 ( 4 ) مزمل ، 1 و 2 ( 5 ) هود ، 52 ( 6 ) حجرات ، 1 ( 7 ) نور ، 31 ( 8 ) حج ، 73 ( 9 ) هود ، 64 ( 10 ) زخرف ، 68 ( 11 ) فاطر ، 15 ( 12 ) يوسف ، 100 ( 13 ) مريم ، 42 ( 14 ) تحريم ، 1 ( 15 ) غافر ، 41 ( 16 ) شمس ، 13 ( 17 ) هود ، 73 ( 18 ) نمل ، 25 ( 19 ) يس ، 30 ( 20 ) نبأ ، 40