الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٠
تمنّى :
آن « لا تفعل » مىباشد ، و حقيقت آن حرمت است .
و به طور مجاز براى معانى ديگرى مىآيد ، از جمله :
1 - كراهت ، مانند : ( وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً ) « 1 » .
2 - دعا ، مانند : ( رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا ) « 2 » .
3 - ارشاد ، مانند : ( لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ) « 3 » .
4 - تسويه ، مانند : ( أَوْ لا تَصْبِرُوا ) « 4 » .
5 - حقير شمردن و كم‌بينى ، مانند : ( لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ . . . ) « 5 » ، يعنى حقير و اندك است [ آنچه اهل دنيا دارند ] .
6 - بيان عاقبت ، مانند : ( وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ ) « 6 » ، يعنى كه عاقبت جهاد زندگى است نه مرگ .
7 - نااميدى ، مانند : ( لا تَعْتَذِرُوا ) « 7 » .
8 - اهانت ، مانند : ( اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ ) « 8 » .
تمنّى :
تمنّى :
و يكى از اقسام إنشاء تمنّى است ، و آن طلب حصول شىء از طريق محبّت مىباشد ، و إمكان داشتن متمنّى شرط نيست بر خلاف مترجّى ، ولى در اينجا نزاع كرده‌اند كه چگونه تمنى و آرزوى محال طلب ناميده مىشود ؟ در عروس الافراح گفته : « بهترين جواب آن است كه إمام و پيروانش گفته‌اند كه : در تمنى و ترجى و نداء و قسم طلب نيست ، بلكه تنبيه است ، و اينكه انشاء ناميده شده‌اند جاى تعجب نيست » .
و عده‌اى مبالغه كرده‌اند تا آنجا كه تمنّى را از اقسام خبر قرار داده‌اند و اينكه معنى آن نفى است ، و زمخشرى از كسانى است كه به طور جزم خلاف آن را گفته‌اند ، سپس در مورد دخول تكذيب در جواب آن در فرمودهء خداى تعالى : ( يا لَيْتَنا نُرَدُّ وَ لا نُكَذِّبَ ) تا ( وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ ) « 9 » إشكال كرده ، و پاسخ داده كه چون معنى وعده
( 1 ) اسراء ، 37 ( 2 ) آل عمران ، 8 ( 3 ) مائدة ، 101 ( 4 ) طور ، 16 ( 5 ) حجر ، 88 ( 6 ) آل عمران ، 169 ( 7 ) توبة ، 66 ( 8 ) مؤمنون ، 108 ( 9 ) انعام ، 27 و 28