الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٦
چند تذكر :
سىام : مسخرگى و استهزاء نمودن ، مانند : ( أَ صَلاتُكَ تَأْمُرُكَ ) « 1 » ، ( أَ لا تَأْكُلُونَ * ما لَكُمْ لا تَنْطِقُونَ ) « 2 » .
سى و يكم : تأكيد معنى ادات استفهامى كه پيش از آن ذكر شده ، مانند فرمودهء خداوند : ( أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذابِ أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ ) « 3 » ، عبد اللّطيف بغدادى گفته : يعنى : كسى كه كلمهء عذاب بر او حتمى شد پس تو او را خلاص نكنى ، بنابراين ( من ) براى شرط ، وفاء جواب شرط ، و همزه در ( أ فأنت ) اعاده شده و تأكيد نموده به جهت اينكه سخن طولانى شده است ، و اين از انواع آن است .
و زمخشرى گفته : همزهء دوم همان همزهء اوّلى است ، براى تأكيد معنى انكار و استبعاد تكرار شده است .
سى و دوم : إخبار ، مانند : ( أَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتابُوا ) « 4 » ، ( هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ ) « 5 » .
چند تذكر :
چند تذكر :
اوّل : آيا معنى استفهام در اين اشياء هست و معنى ديگرى به آن منظم شده ، يا به كلى از استفهام جدا شده‌اند ؟ در عروس الافراح گفته : محلّ نظر است ، وى گفته :
ظاهرا نظر اول درست است ، و مؤيّد آن سخن تنوخى در الاقصى القريب است كه گفته : ( لعلّ ) براى استفهام به كار مىرود با اينكه معنى ترجى در آن باقى است ؛ وى گفته : و از مرجّحات اين نظر آنكه استبطاء در جايى كه مىگويى : كم أدعوك - تا كى تو را بخوانم معنايش اين است كه دعوت به حدى رسيده كه شماره‌اش را نمىدانم ؛ و در صدد آنم كه عدد آن را بدانم ، و معمولا شخص در صورتى كه شمارهء عملى كه از او صادر شده نداند از عدد آن استفهام مىنمايد ، و اين طلب فهم شماره استبطاء را نيز مىرساند .
و امّا تعجب : استفهام با آن مستمر است ، چون هركس از چيزى تعجب مىكند به زبان حال از سبب آن جستجو مىنمايد ، انگار كه مىگويد : چه چيزى براى من عارض شد در حال نديدن هدهد ! و در كشّاف به بقاء استفهام در اين آيه
( 1 ) هود ، 87 ( 2 ) صافات ، 91 و 92 ( 3 ) زمر ، 19 ( 4 ) نور ، 50 ( 5 ) انسان ، 1