الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٥

شاخه‌اى ديگر :

به جاى تعجب ؛ تعجيب تعبير مىكنند ، يعنى به تعجب واداشتن مخاطبين از سوى خداى تعالى ، و نظير اين است آمدن دعا و ترجى ( - اميد ) نسبت به خداوند تعالى كه با توجه به فهم عربها اين تعبيرها آمده ، يعنى : اين افراد را بايد چنين گفت : نزد شما چنين و چنان هست ، و لذا سيبويه دربارهء فرمودهء خداى تعالى : ( لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى ) « 1 » گفته : يعنى : شما ( موسى و هارون ) با اميد و انتظارى كه نسبت به ايمان آوردن فرعون داريد به سوى او برويد ، و دربارهء فرمودهء خداوند : ( وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ ) « 2 » ، ( وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ ) « 3 » گفته : نمىگوييم اين دعا ( نفرين ) است ؛ زيرا كه سخن به آن قبيح است ، ولى عربها با روش خودشان سخن مىگفتند و قرآن مطابق لغت و روش لعنت كردن آنها چنين تعبير آورده ، انگار اينكه فرموده : ( وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ ) يعنى اين افراد را بايد درباره‌شان چنين گفت ، چون اين سخن را به اهل شرّ و هلاكت مىگويند ، پس گفته شده : اين افراد از كسانى هستند كه داخل در هلاكت مىباشند .

شاخه‌اى از بحث :

شاخه‌اى از بحث :

از أقسام خبر وعده و تهديد است ، مانند : ( سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ ) « 4 » ، ( وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ ) « 5 » ، و در سخن ابن قتيبه إيهام هست كه انشاء باشد .

شاخه‌اى ديگر :

شاخه‌اى ديگر :

از اقسام خبر نفى است ، بلكه نيمى از تمام سخن را تشكيل مىدهد ، و فرق بين نفى و جحد آن است كه نفىكننده هرگاه راستگو باشد سخنش را نفى مىنامند و به آن جحد نمىگويند ، و اگر دروغگو باشد هم نفى مىتوان گفت و هم جحد ، بنابراين هر جحدى نفى هم هست ، ولى هر نفيى جحد نيست ، اين را ابو جعفر نحّاس و ابن الشّجرى و ديگران ذكر كرده‌اند .

مثال نفى : ( ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ ) « 6 » .

( 1 ) طه ، 44 ( 2 ) مطففين ، 1 ( 3 ) مطففين ، 10 ( 4 ) فصلت ، 53 ( 5 ) شعراء ، 227 ( 6 ) احزاب ، 40