الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٥

گونهء شانزدهم - طرد و عكس :

ندارد برساند ، بعضى پنداشته‌اند كه اين فن به شعر اختصاص دارد ، ولى رد شده‌اند به اينكه در قرآن از اين فن واقع گرديده ، از آن جمله است : ( يا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ * اتَّبِعُوا مَنْ لا يَسْئَلُكُمْ أَجْراً وَ هُمْ مُهْتَدُونَ ) « 1 » ، كه « و هم مهتدون » ايغال است چون معنى بدون آن تمام است ، چون حتما رسول هدايت شده است ، ولى در اين جمله مبالغهء بيشترى براى برانگيختن بر پيروى از پيغمبران و ترغيب در آن است .

و ابن أبى الاصبع از اين قبيل شمرده : ( وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ ) « 2 » كه « اذا ولّوا مدبرين » زايد بر معنى است به جهت مبالغه در سود نبردن آنها از فراخواندن ، ( وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْماً لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ ) « 3 » كه جملهء آخر زايد بر معنى است به جهت مدح مؤمنين و طعنهء مذمت به يهود كه از يقين داشتن دور مىباشند ، ( إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ ) « 4 » كه از « مثل ما » تا آخر إيغال است و زايد بر معنى چون وعدهء مزبور تحقق يافته ، و بديهى است كه واقع شده و كسى در آن ترديد ندارد .

گونهء پانزدهم - تذييل :

گونهء پانزدهم - تذييل :

و آن چنين است كه جمله‌اى در پى جملهء ديگر آورده شود كه دوّمى مشتمل بر معنى اوّلى باشد به خاطر تأكيد منطوق يا مفهوم آن ، تا معنى براى كسى كه نفهميده ظاهر گردد ، و براى كسى كه فهميده تقرير شود ، مانند : ( ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ ) « 5 » ، ( وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً ) « 6 » ، ( وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ ) « 7 » ، ( كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ ) « 8 » ، ( وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَ لا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ ) « 9 » .

گونهء شانزدهم - طرد و عكس :

گونهء شانزدهم - طرد و عكس :

طيبى گفته : آن عبارت است از اينكه دو جمله آورده شود كه اوّلى با منطوق

( 1 ) يس ، 20 و 21 ( 2 ) نمل ، 80 ( 3 ) مائدة ، 50 ( 4 ) ذاريات ، 23 ( 5 ) سبأ ، 17 ( 6 ) أسراء ، 81 ( 7 ) أنبياء ، 34 ( 8 ) آل عمران ، 185 ( 9 ) فاطر ، 14