الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٠

گونهء سيزدهم - قرار دادن ظاهر به جاى ضمير :

گفته‌اند .

( الْقَيُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ ) « 1 » ، بيهقى در شرح الأسماء الحسنى گفته : اينكه فرموده : ( لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ ) تفسير قيّوم است .

( يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ يُذَبِّحُونَ . . . ) « 2 » كه از « يذبّحون » به بعد تفسير « يسومونكم » مىباشد .

( إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ . . . ) « 3 » كه « خلقه » به بعد تفسير « مثل » مىباشد .

( لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ ) « 4 » كه « تلقون » تفسير دوست گرفتن دشمنان خدا و دشمنان مسلمين است .

( الصَّمَدُ * لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ . . . ) « 5 » ، محمد بن كعب قرظى گفته : از « لم يلد » تا آخر سوره تفسير و بيان « الصمد » است كه در قرآن بسيار مىباشد ، ابن جنّى گفته : و هرگاه جمله تفسير باشد وقف بر ما قبل آن خوب نيست ؛ زيرا كه تفسير شيء پيوسته به آن و متمم و به جاى يكى از اجزاى آن مىباشد .

گونهء سيزدهم - قرار دادن ظاهر به جاى ضمير :

گونهء سيزدهم - قرار دادن ظاهر به جاى ضمير :

و در اين باره تأليف جداگانه‌اى ديده‌ام كه ابن الصائغ انجام داده ، و فوايدى دارد از جمله :

1 - تقرير و تمكين بيشتر ، مانند : ( قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ ) « 6 » ، ( وَ بِالْحَقِّ - أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ ) « 7 » ، ( إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ ) « 8 » ، ( لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتابِ وَ ما هُوَ مِنَ الْكِتابِ وَ يَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ ما هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ) « 9 » .

2 - به قصد تعظيم ، مانند : ( وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ) « 10 » ، ( أُولئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) « 11 » ، ( وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً ) « 12 » ، ( وَ لِباسُ التَّقْوى ذلِكَ خَيْرٌ ) « 13 » .

( 1 ) بقرة ، 255 ( 2 ) بقرة ، 49 ( 3 ) آل عمران ، 59 ( 4 ) ممتحنة ، 1 ( 5 ) اخلاص ، 2 و 3 ( 6 ) اخلاص ، 1 و 2 ( 7 ) أسراء ، 105 ( 8 ) غافر ، 61 ( 9 ) آل عمران ، 78 ( 10 ) بقرة ، 282 ( 11 ) مجادلة ، 22 ( 12 ) اسراء ، 78 ( 13 ) اعراف ، 26