الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٧

گونهء دهم - عطف عام بر خاص :

( مَنْ كانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكالَ ) « 1 » ، ( وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ) « 2 » ، ( وَ الَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتابِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ ) « 3 » كه برپايى نماز از قسمتهاى تمسّك جستن به كتاب است ، ولى به خاطر اظهار مرتبهء آن كه ستون دين است به طور خاص نام برده شده ، و همچنين جبرئيل بالخصوص نامش آمده به جهت ردّ بر يهود كه مدّعى دشمنيش بودند ، و ميكائيل به او منضم شد چون فرشتهء روزى است كه مايهء زندگى بدنها است ، چنان كه جبرئيل فرشتهء وحى است كه زندگى دلها و أرواح مىباشد .

و بقولى : چون جبرئيل و ميكائيل أمير و فرماندهء فرشتگانند در لفظ ملائكه داخل نبودند ، همچنان‌كه فرمانده در عنوان ارتش داخل نيست . اين را كرمانى در عجايب ذكر كرده است .

و از اين قبيل است : ( وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ) « 4 » ، ( وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ قالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَ لَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ ) « 5 » بنا بر اينكه با واو اختصاص نمىآيد ، چنان كه رأى ابن مالك دربارهء اين آيه و آيهء قبل مىباشد ، و در دوّمى معطوف ياد شده تا زشتى بيشتر آن گوشزد گردد .

توجه :

توجه :

منظور از خاص و عام در اينجا آن است كه اوّلى شامل دوّمى هم باشد ، نه اصطلاحى كه در أصول فقه هست .

گونهء دهم - عطف عام بر خاص :

گونهء دهم - عطف عام بر خاص :

و بعضى وجود آن را انكار كرده‌اند ، ولى اين نظر خطاست ، و فايده‌اش واضح است و آن عموميت دادن مىباشد ، و از جهت اهتمام به آن جداگانه ياد شده است .

از مثالهاى آن است : ( إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي ) « 6 » كه نسك عبادت است ، و از نماز

( 1 ) بقرة ، 98 ( 2 ) آل عمران ، 104 ( 3 ) أعراف ، 170 ( 4 ) نساء ، 110 ( 5 ) أنعام ، 93 ( 6 ) أنعام ، 162