الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢١٥

گونهء چهارم : تكرار

مؤكّدش جدايى نمىافتد ، مانند : ( اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ ) « 1 » ، ( إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ ) « 2 » كه اين دو آيه از باب تكرار است نه تأكيد صناعى لفظى ، و از همين قبيل است آياتى كه از جهت طولانى شدن جمله در آنها تكرار واقع شده كه گذشت .

6 - تعدد متعلّق ، به اينكه آنچه ديگر بار تكرار شده متعلق به غير آنچه اوّلى به آن تعلّق دارد بوده باشد ، و اين قسم را ترديد مىنامند ، مانند فرمودهء خداوند :

( اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ ) « 3 » ، كه چهار بار در آن ترديد واقع شده است .

و از اين قبيل شمرده شده فرمودهء خداوند : ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) « 4 » كه هر چند سى و چند بار تكرار شده ولى هر كدام به ما قبل خودش متعلق مىباشد ، به همين جهت از سه بار بيشتر آمده ، و اگر همه به يك شىء بازمىگشت از سه بار بيشتر نمىآمد ؛ زيرا كه تأكيد بيش از آن نيست ، اين مطلب را عبد السلام و غير او گفته‌اند .

و اگر چه بعضى از آنها نعمت نيست ، كه ذكر نعمت براى برحذر بودن از آن خود نعمت است ، و سؤال شده كه : چه نعمتى در فرمودهء خداوند : ( كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ ) « 5 » هست ؟ كه چند جواب داده شده بهترين آنها اينكه : منتقل شدن از خانهء همّ و غم به خانه خوشحالى ، و راحت كردن مؤمن و نيكوكاران از فاجران .

و همچنين است فرمودهء خداوند : ( وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ ) « 6 » در سورة المرسلات ، چون خداى تعالى قصه‌هاى مختلفى را ذكر كرده و پس از هر كدام اين جمله را تكرار فرموده ، كه انگار پس از هر قصه فرموده باشد : « واى بر كسى كه اين قصه را دروغ شمارد » .

و همين‌طور در سورة الشعراء : ( إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَ ما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ وَ إِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ ) « 7 » كه هشت بار تكرار شده هر بار پس از يك قصّه ، پس اشاره در هر كدام به قصهء پيغمبرى كه پيش از آن ياد شده مىباشد ، و نشانه‌هاى عظمت الهى و عبرتهايى كه در آن نهفته است .

( 1 ) حشر ، 18 ( 2 ) آل عمران ، 42 ( 3 ) نور ، 35 ( 4 ) رحمن ، 13 و 16 و 18 ( 5 ) رحمن ، 26 ( 6 ) مرسلات ، 19 و 24 ( 7 ) شعراء ، 8 و 9 و 67 و 103 و 121 و 139 و 158 و 174 و 190