الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢١٤

گونهء چهارم : تكرار

اشتباه كرده‌اند ، و تكرار فوايدى دارد :

1 - تقرير كه گفته‌اند : هرگاه سخن تكرار شود تقرير مىگردد ، و خداى تعالى سبب تكرار قصه‌ها و هشدارهاى قرآن را چنين توجه داده : ( وَ صَرَّفْنا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً ) « 1 » .

2 - تأكيد .

3 - بسيار توجه دادن بر آنچه نفى تهمت مىكند ، تا كاملا سخن مورد قبول واقع شود ، و از اين قبيل است : ( وَ قالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ * يا قَوْمِ إِنَّما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا مَتاعٌ ) « 2 » كه بدين جهت ندا در آن تكرار شده است .

4 - هرگاه جمله طولانى شده و بيم فراموشى اوّلى برود بار ديگر تكرار مىگردد تا تجديد و تازه شود ، و از اين گونه است فرمودهء خداوند : ( ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها ) « 3 » ، ( ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها ) « 4 » ، ( وَ لَمَّا جاءَهُمْ كِتابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ) تا آنجا كه فرموده : ( فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ ) « 5 » ، ( لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِما لَمْ يَفْعَلُوا فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ ) « 6 » ، ( إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ ) « 7 » .

5 - تعظيم و هول‌انگيزى ، مانند : ( الْحَاقَّةُ * مَا الْحَاقَّةُ ) « 8 » ، ( الْقارِعَةُ * مَا الْقارِعَةُ ) « 9 » ، ( أَصْحابُ الْيَمِينِ ما أَصْحابُ الْيَمِينِ ) « 10 » .

اگر بگويى : اين نوع يكى از اقسام نوع پيش از آن است ، چون يكى از گونه‌هاى آن تأكيد بوسيلهء تكرار لفظ بود ، پس پسنديده نيست كه نوع مستقلّى شمرده شود ؟ مىگويم : با آن جمع مىشود و از آن جدا مىگردد ، و بر آن فزونى يابد و از آن كمتر مىشود ، لذا به طور مستقل يك نوع مستقل بشمار آمد ، چون گاهى تأكيد تكرار مىباشد چنان كه گذشت ، و گاهى تكرار نيست كه باز گذشت ، و گاهى تكرار غير از تأكيد صناعى مىباشد هر چند كه در معنى تأكيد را هم مىرساند .

و از آن است آنچه بين دو مكرر فاصله واقع شده ؛ چون در تأكيد بين آن و

( 1 ) طه ، 113 ( 2 ) غافر ، 38 و 39 ( 3 ) نحل ، 119 ( 4 ) نحل ، 110 ( 5 ) بقرة ، 89 ( 6 ) آل عمران ، 188 ( 7 ) يوسف ، 4 ( 8 ) حاقة ، 1 و 2 ( 9 ) قارعة ، 1 و 2 ( 10 ) واقعة ، 27