الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢١٣

گونهء چهارم : تكرار

در فرمودهء خداوند : ( وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً ) « 1 » ، چونكه تأكيد رفع مجاز در فعل مىباشد . و از مثالهاى اين گونه است : ( وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً ) « 2 » ، ( يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً وَ تَسِيرُ الْجِبالُ سَيْراً ) « 3 » ، ( جَزاؤُكُمْ جَزاءً مَوْفُوراً ) « 4 » .

و از اين گونه نيست : ( وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا ) « 5 » ؛ بلكه جمع « ظنّ » است چون أنواع آن مختلف است ، و أمّا فرمودهء خداوند : ( إِلَّا أَنْ يَشاءَ رَبِّي شَيْئاً ) « 6 » ، احتمال دارد از اين گونه باشد و محتمل است كه « شىء » به معنى أمر و شأن باشد .

و أصل در اين نوع آن است كه با وصف نعتى آورده شود ، مانند : ( اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً ) « 7 » ، ( وَ سَرِّحُوهُنَّ سَراحاً جَمِيلًا ) « 8 » و گاهى وصفش به آن اضافه مىگردد ، مانند : ( اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ ) « 9 » ، و گاهى با مصدر فعل ديگر يا اسم عينى تأكيد مىشود به نيابت از مصدر ، مانند : ( وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا ) « 10 » كه مصدر آن « تبتّلا » است و « تبتيل » مصدر « تبل » مىباشد ، ( وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً ) « 11 » يعنى : إنباتا ، چون نبات اسم عين است .

چهارم : حال تأكيد يافته ، مانند : ( وَ يَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا ) « 12 » ، ( وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ ) « 13 » ، ( وَ أَرْسَلْناكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ) « 14 » ، ( ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَ أَنْتُمْ مُعْرِضُونَ ) « 15 » ، ( وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ ) « 16 » .

و از اين گونه نيست : ( وَلَّى مُدْبِراً ) « 17 » چون گاهى تولّى - رفتن ؛ روى گرداندن نيست ، به دليل اينكه خداوند فرموده : ( فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ) « 18 » و نيز از اين گونه نيست : ( فَتَبَسَّمَ ضاحِكاً ) « 19 » چون گاهى تبسم ؛ ضحك - خنده نيست ، و نيز :

( وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً ) « 20 » چون حق بودن آن في نفسه غير از تصديق ما قبل آن است ، و اين دو معنى با هم فرق دارند .

گونهء چهارم : تكرار

گونهء چهارم : تكرار

و اين از تأكيد بليغتر است ، و از محاسن فصاحت مىباشد ، بر خلاف بعضى كه

( 1 ) نساء ، 164 ( 2 ) أحزاب ، 56 ( 3 ) طور ، 9 و 10 ( 4 ) أسراء ، 63 ( 5 ) أحزاب ، 10 ( 6 ) أنعام ، 80 ( 7 ) أحزاب ، 41 ( 8 ) أحزاب ، 49 ( 9 ) آل عمران ، 102 ( 10 ) مزّمّل ، 8 ( 11 ) نوح ، 17 ( 12 ) مريم ، 33 ( 13 ) بقرة ، 60 ( 14 ) نساء ، 79 ( 15 ) بقرة ، 83 ( 16 ) ق ، 31 ( 17 ) نمل ، 10 ( 18 ) بقرة ، 144 ( 19 ) نمل ، 19 ( 20 ) بقرة ، 91