الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٩

گونهء اوّل :

و تاج الدين بن الفر كاح گفته : مرگ را تأكيد فرمود به خاطر رد بر دهريان كه قائلند نوع انسان خلفا عن سلف باقى مىماند ، و در اينجا تأكيد قيامت نيازى نداشت چونكه در موارد ديگرى تأكيد شده ، مانند فرمودهء خداوند : ( قُلْ بَلى وَ رَبِّي لَتُبْعَثُنَّ - بگو آرى سوگند به پروردگارم كه حتما برانگيخته خواهيد شد « 1 » .

و ديگرى گفته : چون عطف شركت را مقتضى است از تكرار لام به جهت ذكر آن در جملهء اوّل بىنياز شد .

و گاهى بوسيلهء لام چيزى كه وقوعش نزديك است تأكيد مىشود براى كسى كه در طلب وقوع آن است ، و با تلويح خبر آن به او داده شده ، و او خودش را در آستانهء تحقق يافتن آن مىبيند ، مانند : ( وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا - و دربارهء كسانى كه ستم كردند با من گفتگو مكن « 2 » ، يعنى : اى نوح دربارهء قوم خود ديگر دعا مكن ، اين سخن تلويحا خبر حتمى شدن عذاب آنها را مىرساند ، پس در اينجا جاى اين است كه مخاطب مردّد بماند كه آيا حكم عذاب هم بر آنها تحقق يافته يا نه ؟ پس با تأكيد گفته شد : آنها غرق خواهند گشت .

و همچنين فرمودهء خداوند : ( يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ - اى مردم خدا ترس باشيد ) « 3 » چون آنها را به تقوى أمر فرمود ، و نتيجهء آن و عقاب بر ترك آن در آخرت معلوم خواهد گشت ، دلهاى آنان به توصيف حال قيامت اشتياق يافت فرموده : ( إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ - حقّا كه زلزلهء ساعت قيامت چيز بزرگ و مهمى است « 4 » و آن را با تأكيد بيان داشت تا حتمى بودنش را برساند .

و همين‌طور فرمودهء خداوند : ( وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي - و خودم را تبرئه نمىكنم « 5 » كه مخاطب از گفتهء يوسف [ على نبيّنا و آله و عليه السلام ] به حيرت مىافتد ، و مردّد مىماند كه چگونه خودش را تبرئه نمىكند و حال آنكه برى و پاكيزه است ، عصمتش ثابت و نياميختنش با بدى مسلّم مىباشد ! پس آن را چنين تأكيد كرد : ( إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ - البته كه نفس بسيار به بدى فرمان مىدهد ) .

و گاهى به قصد ترغيب و تشويق تأكيد مىآيد ، مانند : ( فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) « 6 » كه با چهار تأكيد بيان گرديده به منظور تشويق بندگان به توبه .

( 1 ) . تغابن ، 7 ( 2 ) . هود ، 37 ( 3 ) . حج ، 1 ( 4 ) . حج ، 1 ( 5 ) . يوسف ، 53 ( 6 ) . بقرة ، 37