الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٦

[ اطناب بسط ]

خاتمه :

خاتمه :

گاهى چيزى به جاى محذوف نمىآيد چنان كه گذشت ، و گاهى چيزى كه بر آن دلالت كند جانشين آن مىگردد ، مانند : ( فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ ما أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ - پس اگر روى گرداندند [ بر من ملامتى نيست ] كه به شما آنچه رسالت داشتم رسانيدم « 1 » چون ابلاغ رسالت جواب نيست زيرا كه پيش از روى گرداندن آنان واقع شده بود ، بلكه تقدير : « فلا لوم علىّ - بر من ملامتى نيست » يا « فلا عذر لكم لانى أبلغتكم - پس عذرى بر من نداريد چون رسالتم را به شما ابلاغ كرده‌ام » مىباشد .

( وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ - و اگر تو را تكذيب كنند [ پس اندوهگين مباش و صبر كن ] كه رسولانى پيش از تو تكذيب شدند « 2 » ، ( وَ إِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ - و اگر بازگردند به كفر و عصيان پس سنّت الهى در گذشته است « 3 » ، يعنى : آنچه به گذشتگان رسيد به آنها نيز مىرسد .

فصلى [ در دو نوع اطناب ]

فصلى [ در دو نوع اطناب ]

همان‌طوركه ايجاز به دو گونهء ايجاز قصر و ايجاز حذف تقسيم مىشود ؛ اطناب نيز بر دو نوع است : اطناب بسط و اطناب زياده .

[ اطناب بسط ]

[ اطناب بسط ]

و آن با بسيار كردن جمله‌هاست ، مانند فرمودهء خداى تعالى : ( إِنَّ فِي خَلْقِ - السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . . . ) « 4 » در سورة البقرة كه بليغ‌ترين اطناب در آن به كار رفته ، چون خطاب با جنّ و انس ، و در هر عصر و هنگام ، و به عالم و جاهل ، و موافق و منافق مىباشد .

و فرمودهء خداوند : ( الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يُؤْمِنُونَ بِهِ

( 1 ) . هود ، 57 ( 2 ) . فاطر ، 4 ( 3 ) . أنفال ، 38 ( 4 ) . بقرة ، 164