الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٩٥

قاعده :

زيرا كه مطلب تعيين شده ، به خلاف أمر كه مجمل است و انواع مختلفى دارد .

قاعده :

قاعده :

اگر أمر داير باشد بين اينكه محذوف فعل و باقى مانده فاعل باشد ، و اينكه محذوف مبتدا و باقى خبر باشد ، دومى بهتر است ؛ زيرا كه مبتدا عين خبر است ، و در اين صورت محذوف همان باقى است ، پس مثل آن است كه حذفى صورت نگرفته ، ولى فعل غير از فاعل است ؛ مگر اينكه فرض اوّل با روايت ديگرى پشتوانه شود در همان مورد يا مورد ديگرى كه مشابه آن باشد ، گونهء اوّل مانند قرائت : ( يُسَبِّحُ لَهُ فِيها ) « 1 » به فتح باء ، ( كَذلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اللَّهُ ) « 2 » به فتح حاء ، كه تقدير : « يسبّحه رجال » ، و « يوحيه اللّه » مىباشد ، و دو مبتدائى كه خبرشان حذف شده باشد تقدير نمىگردند ، زيرا كه فاعل بودن هر دو اسم در روايت معلوم خواندن فعل ثابت است .

قسم دوم - كه در مورد مشابه ديگرى آمده باشد - مانند : ( وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ) « 3 » كه تقدير « خلقهم اللّه » اولى است از تقدير « اللّه خلقهم » چون در جاى ديگر ( خَلَقَهُنَّ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ ) « 4 » آمده .

قاعده :

قاعده :

هرگاه امر داير باشد بين اينكه محذوف اول باشد يا دوم ، دوم قرار دادنش اولى است ، و از اينجاست كه ترجيح داده شده كه محذوف در مانند : ( أَ تُحاجُّونِّي ) « 5 » نون وقايه باشد نه نون رفع ، و در ( ناراً تَلَظَّى ) « 6 » تاء دوم را محذوف دانسته‌اند نه تاء مضارع را ، و در ( اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ ) « 7 » گفته‌اند : خبر دومى حذف شده نه اولى ، و در مانند : ( الْحَجُّ أَشْهُرٌ ) « 8 » محذوف مضاف به دوم است نه اولى يعنى : حجّ أشهر ، نه أشهر الحج . و گاهى واجب است از اوّلى تقدير شود ، مانند

( 1 ) . نور ، 36 ( 2 ) . شورى ، 3 ( 3 ) . زخرف ، 87 ( 4 ) . زخرف ، 9 ( 5 ) . انعام ، 80 ( 6 ) . ليل ، 14 ( 7 ) . توبة ، 62 ( 8 ) . بقرة ، 197