الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٧٠

توجّه :

اين را طيّبى در شرح تبيان ذكر كرده .

چهاردهم : قلب بعضى از حروف كلمه ؛ به‌طورىكه در كشّاف دربارهء فرمودهء خداوند : ( وَ الَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها - و آنان كه دورى گزيدند از طاغوت كه آن را عبادت كنند « 1 » نقل كرده كه اين تعبير حصر را مىرساند ، وى گفته :

قلب براى اختصاص است نسبت به كلمهء « طاغوت » چون وزن آن بقولى « فعلوت » از طغيان است ، مانند : ملكوت و رحموت ، كه با مقدّم شدن لام بر عين قلب گرديده ، و وزن آن « فلعوت » شده كه در آن سه مبالغه است : نامگذارى به مصدر ، و بناى مبالغه ، و قلب كه براى اختصاص است ، چون بر غير شيطان اطلاق نمىگردد .

توجّه :

توجّه :

تقريبا أهل بيان متفق هستند بر اينكه مقدم داشتن معمول حصر را مىرساند ، خواه مفعول باشد يا ظرف و يا مجرور ، و لذا دربارهء ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ) « 2 » گفته‌اند :

يعنى فقط تو را عبادت كرده و از تو كمك مىجوييم ، و دربارهء : ( لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ ) « 3 » گفته‌اند : يعنى : فقط به سوى او محشور مىشويد نه غير او ، و در : ( لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً - تا شما شاهدانى بر مردم باشيد ، و پيغمبر بر شما شاهد باشد « 4 » بدين جهت صلهء در شهادت اوّل مؤخّر شد و در دوّمى مقدّم گرديد كه : در اوّل منظور اثبات شهادت آنهاست ، و در دوّم اثبات اختصاص داشتن آنان به شهادت پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم بر آنها مىباشد .

ولى ابن الحاجب در اين باره مخالفت كرده ، وى در شرح مفصل گفته :

اختصاصى كه بسيارى از مردم مىپندارند كه از مقدم شدن معمول پيش مىآيد موهوم است ، و بر اين استدلال كرده به فرمودهء خداوند : ( فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ ) « 5 » كه سپس فرموده : ( بَلِ اللَّهَ فَاعْبُدْ ) « 6 » . ولى اين استدلال رد شده به اينكه : « مخلصا له الدّين » در آيهء اوّل از رسانيدن حصر بىنياز نموده است ، و گرنه چه مانعى دارد كه محصور در جايى به غير صيغهء حصر ذكر گردد ، چنان كه خداى تعالى فرموده :

( 1 ) . زمر ، 17 ( 2 ) . فاتحه ، 5 ( 3 ) . آل عمران ، 158 ( 4 ) . بقرة ، 143 ( 5 ) . زمن ، 2 ( 6 ) . زمر ، 66