الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٥١

فايده :

و از أقسام عناديه : تهكّميّه و تمليحيه است كه در ضد يا نقيض چيزى به كار روند ، مانند : ( فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ ) « 1 » يعنى : أنذرهم ، كه بشارت كه براى خبرهاى خوش به كار مىرود براى انذار كه ضدّ آن است استعاره شده ، و در جنس آن داخل گرديده به صورت مسخره كردن آنها ، و مانند : ( إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ ) « 2 » كه منظور - از باب تمسخر - غوى سفيه است ، ( ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ ) « 3 » .

و به لحاظ ديگر تقسيم مىشود به : تمثيليه [ و غير تمثيليه ] ، تمثيليه آن است كه وجه شبه در آن از امور متعددى انتزاع شده باشد ، مانند : ( وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً ) « 4 » كه مستظهر شدن بنده به خداوند و اعتماد بر حمايت او ، و نجات يافتن از ناملايمات را تشبيه كرده به كسى كه در پرتگاه افتاده پس به ريسمان محكمى كه اطمينان دارد قطع شدنى نيست دست يازيده است .

توجّه :

توجّه :

گاهى استعاره به دو لفظ مىباشد ، مانند : ( قَوارِيرَا * قَوارِيرَا مِنْ فِضَّةٍ ) « 5 » يعنى :

آن ظرفهاى بهشتى نه از شيشه است و نه از نقره بلكه در شفّافى بسان بلور و در سفيدى همچون نقره است .

( فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ ) « 6 » كه « صبّ - ريزش » كنايه از دوام و استمرار ، و « سوط - تازيانه » كنايه از دردناكى است ، يعنى : آنها را عذابى دايم و دردناك است .

فايده :

فايده :

عده‌اى استعاره را انكار كرده‌اند چون مجاز را انكار نموده‌اند ، و عده‌اى ديگر آن را در قرآن منكر شده‌اند ؛ چون در بيان مطلب ايهام دارد ؛ و چونكه اجازه‌اى از

( 1 ) . آل عمران ، 21 ( 2 ) . هود ، 87 ( 3 ) . دخان ، 49 ( 4 ) . آل عمران ، 103 ( 5 ) . إنسان ، 15 و 16 ( 6 ) . فجر ، 13