الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٣٠

نوع پنجاه و دوم در حقيقت و مجاز قرآن

قلبا كما . ( وَ داوُدَ وَ سُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمانِ فِي الْحَرْثِ ) « 1 » تا آنجا كه فرموده : ( وَ كُنَّا لِحُكْمِهِمْ شاهِدِينَ ) « 1 » .

7 - اطلاق ماضى بر مستقبل به خاطر تحقق وقوع آن ، مانند : ( أَتى أَمْرُ اللَّهِ ) « 3 » يعنى : قيامت ، به دليل : ( فلا تستعجلوه ) ، ( وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي - السَّماواتِ ) « 4 » ، ( وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ . . . ) « 5 » ، ( وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً ) « 6 » ، ( وَ نادى أَصْحابُ الْأَعْرافِ ) « 7 » .

8 - عكس آن ، براى اينكه دوام و استمرار را برساند ، انگار كه واقع شده و استمرار يافته باشد ، مانند : ( أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ ) « 8 » ، ( وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا - الشَّياطِينُ عَلى مُلْكِ سُلَيْمانَ ) « 9 » يعنى : تلت ، ( وَ لَقَدْ نَعْلَمُ ) « 10 » يعنى : علمنا ، ( قَدْ يَعْلَمُ ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ ) « 11 » يعنى : علم ، ( فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِياءَ اللَّهِ ) « 12 » ، يعنى : قلتم ، ( فَفَرِيقاً كَذَّبْتُمْ وَ فَرِيقاً تَقْتُلُونَ ) « 13 » ، ( وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا ) « 14 » يعنى : قالوا .

و از لواحق آن است تعبير از مستقبل با اسم فاعل يا مفعول ، كه حقيقت در حال است نه استقبال ، مانند : ( وَ إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ ) « 15 » ، ( ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ ) « 16 » .

9 - اطلاق خبر بر طلب - خواه أمر باشد يا نهى يا دعا - به خاطر مبالغه در برانگيختن بر آن ، تا آنجا كه انگار خبرى است واقع شده . زمخشرى گفته : آمدن خبر در حالى كه مراد أمر يا نهى باشد بليغتر است از صريح أمر يا نهى ؛ مثل اينكه به امتثال آن سرعت گرفته شده و از آن خبر مىدهد ، مانند : ( وَ الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ ) « 17 » ، ( وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ ) « 18 » ، ( فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ ) « 19 » بنا بر قرائت رفع ، ( وَ ما تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْهِ اللَّهِ ) « 20 » ، يعنى : لا تنفقوا الّا ابتغاء وجه اللّه ، ( لا يَمَسُّهُ إِلَّا - الْمُطَهَّرُونَ ) « 21 » يعنى : دست نزنند به آن خبر پاكيزگان ، ( وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ ) « 22 » يعنى : لا تعبدوا ، به دليل : ( وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ) « 23 » ، ( لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ ) « 24 » ، يعنى : اللّهم اغفر لهم .

10 - عكس آن ، مانند : ( فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا ) « 25 » يعنى : يمدّ ،

( 1 ) . انبياء ، 78 ( 3 ) . نحل ، 1 ( 4 ) . زمر ، 68 ( 5 ) . مائدة ، 116 ( 6 ) . ابراهيم ، 21 ( 7 ) . اعراف ، 48 ( 8 ) . بقرة ، 44 ( 9 ) . بقرة ، 102 ( 10 ) . نحل ، 103 ( 11 ) . نور ، 64 ( 12 ) . بقرة ، 91 ( 13 ) . بقرة ، 87 ( 14 ) . رعد ، 43 ( 15 ) . ذاريات ، 6 ( 16 ) . هود ، 103 ( 17 ) . بقرة ، 233 ( 18 ) . بقرة ، 228 ( 19 ) . بقرة ، 197 ( 20 ) . بقرة ، 272 ( 21 ) . واقعة ، 79 ( 22 ) . بقرة ، 83 ( 23 ) . بقرة ، 83 ( 24 ) . يوسف ، 92 ( 25 ) . مريم ، 75