الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٢٥

نوع پنجاه و دوم در حقيقت و مجاز قرآن

هشتم : عكس آن ، مانند : ( هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنا مائِدَةً مِنَ - السَّماءِ ) « 1 » ، يعنى : آيا انجام مىدهد ؟ كه استطاعت لازمهء فعل است .

نهم : اطلاق مسبّب بر سبب ، مانند : ( وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ رِزْقاً ) « 2 » ، ( قَدْ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمْ لِباساً ) « 3 » يعنى : از آسمان بارانى نازل كرديم كه از آن روزى و لباس بدست مىآيد ، ( لا يَجِدُونَ نِكاحاً ) « 4 » يعنى : مئونهء ازدواج ندارند از قبيل مهريه و نفقه و ضرورتهاى ازدواج .

دهم : عكس آن مانند : ( ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ ) « 5 » يعنى : قبول كردن و عمل نمودن را ؛ چون مسبّب از شنيدن است .

تذكر : از اين گونه است نسبت دادن فعل به سبب مسبّب ، مانند فرمودهء خداوند : ( فَأَخْرَجَهُما مِمَّا كانا فِيهِ ) « 6 » ، ( كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ ) « 7 » كه در حقيقت خداوند تعالى آدم و حوّا را از بهشت بيرون كرد ، و سبب آن خوردن از شجرهء ممنوعه بوده ، و سبب خوردن وسوسهء شيطان .

يازدهم : ناميدن شىء به همان نامى كه داشته ، مانند : ( وَ آتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ ) « 8 » يعنى : كسانى كه يتيم بودند ، چونكه اين كار بعد از بلوغ انجام مىگيرد ، ( فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْواجَهُنَّ ) « 9 » يعنى : كسانى كه قبلا شوهرانشان بوده‌اند ، ( مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِماً ) « 10 » ، او را مجرم ناميده به جهت جرمى كه در دنيا داشته .

دوازدهم : ناميدن شىء به نامى كه به آن منتهى مىشود ، مانند : ( إِنِّي أَرانِي أَعْصِرُ خَمْراً ) « 11 » يعنى : انگورى كه خمر مىشود ، ( وَ لا يَلِدُوا إِلَّا فاجِراً كَفَّاراً ) « 12 » يعنى :

به سوى فجور و كفر رهسپار مىگردد ، ( حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ ) « 13 » او را زوج ناميد چونكه عقد به زوجيت منتهى مىشود ، ( فَبَشَّرْناهُ بِغُلامٍ حَلِيمٍ ) « 14 » ، ( نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ عَلِيمٍ ) « 15 » در هنگام مژده او را به علم و حلم كه به آنها منتهى مىشد توصيف كرد .

سيزدهم : اطلاق اسم وارد بر محلّ آن ، مانند : ( فَفِي رَحْمَتِ اللَّهِ هُمْ فِيها خالِدُونَ ) « 16 » ، يعنى : در بهشت ، چونكه محلّ رحمت است ، ( بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ ) « 17 » ، يعنى :

فى الليل ، ( إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِكَ ) « 18 » يعنى : فى عينك ، بنا به قول حسن .

( 1 ) . مائدة ، 112 ( 2 ) . غافر ، 13 ( 3 ) . اعراف ، 26 ( 4 ) . نور ، 33 ( 5 ) . هود ، 20 ( 6 ) . بقرة ، 36 ( 7 ) . اعراف ، 27 ( 8 ) . نساء ، 2 ( 9 ) . بقرة ، 232 ( 10 ) . طه ، 74 ( 11 ) . يوسف ، 36 ( 12 ) . نوح ، 27 ( 13 ) . بقرة ، 23 ( 14 ) . صافات ، 101 ( 15 ) . حجر ، 53 ( 16 ) . آل عمران ، 107 ( 17 ) . سبأ ، 33 ( 18 ) . انفال ، 43