الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١١٦

فايدهء ديگر :

بيست و هشتم : خطاب به جمادات به خطاب كسى كه تعقل مىكند ، مانند :

( فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً ) « 1 » .

بيست و نهم : خطاب تهييج ، مانند : ( وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) « 2 » .

سىام : خطاب مهربانى كردن و عطوفت نمودن ، مثل : ( يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا ) « 3 » .

سى و يكم : خطاب محبت نشان دادن ، مانند : ( يا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ ) « 4 » ، ( يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ ) « 5 » ، ( يَا بْنَ أُمَّ لا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي ) « 6 » .

سى و دوم : خطاب تعجيز ( نسبت دادن به ناتوانى ) ، مانند : ( فَأْتُوا بِسُورَةٍ ) « 7 » .

سى و سوم : خطاب تشريف ، و آن هر جاى قرآن كه با خطاب ( قل ) آمده مىباشد ، زيرا كه اين شرافت بخشيدن خداى تعالى به اين امت است ، به اينكه بدون واسطه آنان را مخاطب قرار داده است ؛ تا به شرف خطاب نائل گردند .

سى و چهارم : خطاب معدوم ، و اين خطاب در صورتى صحيح است كه به پيوست موجودى باشد مانند : ( يا بنى آدم ) كه خطاب به اهل آن زمان است و كسانى كه بعد از آنها هستند .

فايده :

فايده :

بعضى گفته‌اند : خطاب قرآن سه قسم است :

يك قسم جز به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم مناسب نيست .

و قسمى جز به غير آن حضرت مناسب نيست .

و قسم ديگر : مناسب هر دو مىباشد .

فايدهء ديگر :

فايدهء ديگر :

ابن القيّم گفته : در خطاب قرآن دقت كن مىبينى پادشاهى كه همهء چيز از آن

( 1 ) . فصلّت ، 11 ( 2 ) . مائدة ، 23 ( 3 ) . زمر ، 53 ( 4 ) . مريم ، 42 ( 5 ) . لقمان ، 16 ( 6 ) . طه ، 94 ( 7 ) . بقرة ، 23