اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٧

[ رساله در اثبات اشرفيّت عقلا از علما ]

« افشاء سرّ الرّبوبيّة كفر » . و جمله بر همين قدر اختصار كرده‌اند كه :

« يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ » « 1 » . و قوله تعالى : « إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ ما يُرِيدُ » « 2 » .

و در باب تحقيق معنى « يشاء و يريد » مىكوئيم : محقّق بايذ دانستن كه خير هر يك در آن باشذ ، كه ارادت حقّ تعالى بذان بيوندد ، و ارادت و مشيّت حقّ تعالى نباشذ تا نباشذ ، جنان‌كه بايذ ، شعر :

هر جيز كه هست آنجنان مىبايذ * و آن جيز كه آن جنان نمىبايذ نيست

و ارادت او عين شايستكى جيزى باشذ ، جنان‌كه بايذ و شايستكى هر جيزى بىسبب نتوانذ بوذ . جه عين شايستكى عين اسباب شايستكى و بايستكى باشذ . همجون زره بهم بيوسته و به همديكر متعلّق كشته ، و خواست حقّ تعالى عين عدل و راستى باشذ . و از آن اغراض منزّه ، و قطعا تا كسى لايق عطيهء معيّن نباشذ . آن را بوى ندهند . جه عطيّهء به غير استحقاق كسى دهذ كه قدرت او از عطيّهء مناسب قاصر باشذ ، يا معرفت مناسبت نداشته باشذ ، يا او را در ضمن آن غرضى باشذ ، يا عجزى بوذ ، و ايزذ تعالى ازين جمله منزّه است .

جون اين مقدّمات ياذ كرده شذ ، باز با سر مبحث آمذيم كه باذشاه اسلام خلّد سلطانه فرموذ كه مرتبهء عاقل برتر است از مرتبهء عالمى كه علم مكتسبى دارذ فحسب ، و لفظ عالم بر سبيل عرف برو اطلاق كنند . و ديكران به عكس كفتند كه : مرتبهء علما ، مطلقا برتر از عقلاست ، و تمسّك بذان كردند كه عقلا بتدبير امور دنيوى مشغول مىباشند و قطع نظر از كار آخرت كرده‌اند . و علما به كار دين و اعمال اخروى قيام مىنمايند ، و آخرت به دنيا رجحان دارذ ، و ندانستند كه اين سخن كه مىكويند ، خلاف فرموذه ، رسول عليه الصّلاة و السّلم است .

جه عبد اللّه بن عبّاس روايت مىكنذ كه : رسول عليه الصّلاة و السّلم فرموذه

( 1 ) - ابراهيم ( 14 ) : 27 ( 2 ) - المائده ( 5 ) : 1