اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٤

[ رساله در اثبات اشرفيّت عقلا از علما ]

خامهء نقّاش فطرت از براى نقش من * صورت زيباء تو بر لوح هستى زد نخست

اكر سؤال كنند كه جون رسول عليه الصّلاة و السّلم در حقّ عقل فرموذه كه :

« اوّل ما خلق اللّه العقل » ، و در حديثى كه فرموذه كه : « اوّل ما خلق اللّه العلم » . و شكّ نيست كه اوّل يكى توانذ بوذ . درين صورت كه جهت سه جيز لفظ اوّل فرموذه ، جكونه تصوّر توان كرد كه راست آيذ ؟

جواب كوئيم كه : هر جند ائمّه و علما درين معنى فكرهاء صايب فرموذه باشند . و بيان آن كرده ، امّا آنجه اين ضعيف را به قدر فهم خوذ در خاطر آمذه ، جرأت نموذه مىكويذ كه :

بوقتى كه بعضى از آيات و احاديث يابيم كه معنى ظاهر آن مطابق احكام ديكر باشذ .

و احاديث مناسب عقل ننمايذ ، ضرورت كردذ آن را بنوعى تفسير و تأويل كردن كه موافق ديكر نصوص باشذ و معقول بوذ . لا جرم ضرورتست اين معنى بوجهى انديشيذن كه اين اختلاف و سؤال زايل كردذ . بذان سبب بيان اين معانى را بر دو وجه تقرير مىكنيم .

يكى آنكه كوئيم : لفظ اوّل را بر جند معنى حمل مىتوان كرد .

يكى اوّل مطلق ، كه عقل و ادراك ما بكنه آن نرسذ ، و آن ذات بارى تعالى توانذ بوذ .

جنان‌كه فرموذ : « هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ » « 1 » .

ديكر جيزى كه به نسبت با اشيائى كه در تحت آن باشذ و بر آن موقوف اوّل باشذ ، و آن جيز اوّل بوذ . به نسبت با ما تحت خويش . جه اوّل آفرينش هر نوعى از انواع اوّل آن آفرينش باشذ . و اوليّت او به نسبت با جنس خوذ باشذ . يعنى جند جيز از يك جنس باشند كه اوّل يكى آفريذه باشند . جنان‌كه رسول عليه الصّلاة و السّلم فرموذه است كه :

« اوّل ما خلق اللّه نورى » . جون انوار بسيارست فرموذه كه : « نور من بيشتر از انوار ديكر آفريذه شذه » و اكر انوار بسيار نبوذى ، نفرموذى كه « نورى » . و در صورتى

( 1 ) - الحديد ( 57 ) : 3