اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٩

[ رساله در تفسير آيت « قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً

همجنين هر كس بتمامى علوم نتوانذ رسيذ ، بلك هر كس به مقدار استعداد خوذ از علم بجيزى رسذ ، و مصدّق اين معنى حديث نبوى است كه : « اعملوا فكلّ ميسّر لما خلق له » و كفته‌اند كه ، شعر :

جنين كفت دانا كه دانش بسيست * و لكن براكنذه با هر كسيست

و جون بعضى از آن راسخان و اولو الالباب دركذرند ، و بعضى ديكر باديذ آيند . و هر يك از ايشان جيزى از آن تأويل بذانند .

و همجنين در هر دورى و هر عهدى جيزى دانند تا انقضاء دور زمان . [ 211 ] و هنوز او تأويلات مختصرى دانسته باشذ ، و در تحت حكم آيت : « وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا » « 1 » .

و مثال آن حكم كى : « وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ » « 2 » كه در علم تأويل شركة ما داذه . جنان باشذ كه كويند كه راه درياء محيط و كذركاه كشتيها هيج كس ندانذ ، الّا خذاى تعالى و ملّاحان . لازم نيايذ كه ملّاحان مانند خذاى تعالى همه دانند . و لازم نباشذ كه همه راههاء دريا ملّاحان دانند ، يا همه ملّاحان راههاء دريا متساوى دانند ، يا هر راهى كه ملّاحى دانذ ، بعينه همان راه ملّاح ديكر دانذ فحسب ، بلك تمامت ملّاحان در آن باب مختلف العلم و الاحوال باشند .

و مثال ديكر جنان‌كه كويند كه آب جيحون هيج كس نمىخورذ الّا كسانى كه آنجا مقيم‌اند ، و آنجا رسند . بذين سخن لازم نكردذ كه آب جيحون بتمامت ايشان خورند ، يا آنان كه خورند همه از يك موضع خورند يا همه به مقدارى على السويّة از آن بهره‌مند كردند و تصرّف نمايند ، بلك هر يك از موضعى ستانند بموجبى و انائى و ظرفى ديكر . و مصرف آن عظيم مختلف باشذ ، و مع هذا آنجه بجندين خلق از جيحون تصرّف نموذه باشند ، با جيحون اندك نمايذ ، و جيحون بقرار به دريا بيوندذ .

همجنين راسخان در علم از فوايذ و معانى و تأويلات قرآن لا يزال بهره‌مند

( 1 ) - الاسراء ( 17 ) : 85 ( 2 ) - آل عمران ( 3 ) : 7