اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٣

[ رساله در تفسير آيت « قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً

مِنْ دُونِهِ الْباطِلُ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ » « 1 » ، جهت آنست كه حقّ تعالى اوست ، و هر جه ما سوى اللّه باشذ ، همه باطل كردذ ، و منتهى شوذ . و علوّ و بزركى حقيقى خذاى را باشذ و بس .

معانى كه اين ضعيف در تفسير و شرح آيات ما قبل ياذ كرده ، تمامت درين آيات هست ، و صذ هزار جندان معانى ديكر عميق‌تر در آن توانذ بوذ ، و مانند اين معانى و حقايق و تطبيق و استخراج آن هر كس نتوانذ كردن ، الّا علماء راسخ و اولو الالباب . و حقّ تعالى همه مؤمنان و مسلمانان توفيق كرامت كناذ بمنّه وجوده .

و جون از ما بعد آيت : « وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ » « 2 » .

معلوم شذ كه بر آيت ما قبل مرتّب و مناسب است . و تفسير و معانى آن بر سبيل ايجاز كفته شذ . اكنون از معانى و تفسير آيت ما قبل و از تفسير و معانى آيت ما قبل و ما بعد آيت : « قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً » « 3 » احتياط رفت . و آنجه معانى و تفسير آن مطابق و مناسب و بر آن مرتّب يافت بر سبيل ايجاز مىكويذ .

اوّل آيت ما قبل آيت : « وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ » « 4 » ، « وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ » « 5 » .

مىفرمايذ جون ازيشان ببرسند كه آسمان را و زمين را كه آفريذه ؟ كويند خدا . و جون اين قدر دانسته باشند و سپاس و شكر خذاى واجب است كه ايشان را اين قدر علم داذه باشذ كه به زبان بكويند ، لكن اكثر ايشان اكثر احوال آن ندانند . و جنان بايذ دانستن كه هر جه در آسمان و زمين است از آن خذاست جه توانگر مطلق و ستودهء مطلق اوست . و جون كفته كه « بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ ، شرح آن مىدهذ كه : جرا ايشان ندانند ؟ و كذام جيزست كه دانستن آن مشكل است ؟ آيت : « وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ » « 6 » مىفرمايذ . يعنى تا بدانند كه تفصيل آنجه بدانند كه در آسمان و زمين است ، جند و

( 1 ) - لقمان ( 31 ) : 30 ( 2 ) - لقمان ( 31 ) : 27 ( 3 ) - الكهف ( 18 ) : 109 ( 4 ) - لقمان ( 31 ) : 27 ( 5 ) - ايضا : 25 - 26 ( 6 ) - لقمان ( 31 ) : 27