اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٥

[ رساله در تفسير آيت « قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً

سال . بس لازم آيذ كه تا زحل يك دور كنذ ، قمر سيصد و شصت دور كرده باشذ . بس فلك قمر اكرجه به مقدار كوجكترست از فلك زحل . امّا در اوضاع و حركات و تغيّرات و ادوار بسى از آن زيادتست . و شايذ كه آن زيادتى اوضاع و تغيّرات در مساوات بزيادتى فلك او باشذ ، و ديكر احوال كه او بسبب بزركى راجح باشذ ، از فلك قمر . و جون موازنه كنند ، نزديك باشذ كه مجموع اين مساوى مجموع آن باشذ . جنان‌كه حقّ تعالى بذان واقف است ، و مقدار و موازنهء هر يك از زمين و آسمان ببحرى مداد كرده كه بذان بنويسند .

همجنين آسمان قمر را با زمين نسبت است . و هر فلكى را از افلاك كه بزركتر از يكديگرند ، با همديگر همين نسبت تصوّر بايذ كردن . جه بدين وجه واقع است . و حقّ تعالى واقف آن اسرار و جميع ديكر اسرار و خفيّات است . و تمامت موجودات در علم قديم او معلوم و مقدّر ، و ميزان قسط و مقدار ، بدست قدرت او . جنان‌كه فرموذه : « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 1 » . و نيز فرموذه كه : « وَ كُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ » « 2 » . و نيز فرموذه : « أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » « 3 » و نيز فرموذه كه :

« قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً » « 4 » . « وَ أَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً » « 5 » .

و هر جند در قرآن در باب اين معانى آيات بسيار آمذه ، و همه مصدّق اين معانى است . لكن هم درين موضع جهت اين معانى ، در آيات ما قبل و ما بعد اين آيات كه بتفسير آن مشغوليم ، معيّن و روشن بذين اشارت فرموذه . جنان‌كه مىفرمايذ كه : « ما خَلْقُكُمْ وَ لا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ » « 6 » . اين اشارت بجميع مخلوقات است ، و آنجه مجموع در علم او معلوم و مقدّر ، مانند : يك نفس همه در يك حالت معا معا بىتقديم تاخير آفريذه ، و از علم او دفعة واحدة معلوم و مقدّر بوذه ، و بذان سبب در عقب آن مىفرمايذ كه : « إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ » « 7 » .

و از آن ، حكايت و احوال آفتاب و ماه ، جهت نموذار آن مىفرمايد . و مىفرمايد كه :

همه را اجلى مسمّى هست . و مىفرمايذ : « أَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ » « 8 » . اين

( 1 ) - الحجر ( 15 ) : 21 ( 2 ) - الرعد ( 13 ) : 8 ( 3 ) - البقرة ( 2 ) : 231 ( 4 ) - الطلاق ( 65 ) : 12 ( 5 ) - الجن ( 72 ) : 28 ( 6 ) - لقمان ( 31 ) : 28 ( 7 ) - لقمان ( 31 ) : 28 ( 8 ) - لقمان ( 31 ) : 29