اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٧

[ رساله در تفسير آيت « قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً

جون در ما قبل ذكر آسمان و زمين رفت تأكيد آن را فرموذ كه : « لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ » « 1 » .

بعد از آن عظمت و قدرت و علم و حكمت و خلق خوذ بيان فرموذ كه : « وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ » « 2 » . درين كلام اختصارى هست ، و معنى آن جنانست كه : « و لو كان شجرة الأرض اقلاما و كان البحر مدادا و يمدّه من بعده سبعة ابحر مثله اى بعينه و يريده بمائها و لبثت بهذه البحور و الأقلام لتكثّرت تلك الاقلام و نفدت ماء البحور و ما نفدت كلمات اللّه » . و تفسير كلمات اللّه در سورة الكهف ذكر رفت . و اولى آنكه عبارت بذان از مقدورات و معلومات حقّ سبحانه و تعالى كنند ، از بهر آنكه جون آن نامتناهى باشذ ، كلماتى نيز كه بذان عبارت از آن كنند هم نامتناهى باشذ . « إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ . بعد از آن تأكيد قدرت خوذ را مىفرمايذ كه : « ما خَلْقُكُمْ وَ لا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ ، يعنى : اى معشر خلايق ! آفريذن شما و برانكيختن مر شما را نيست بر من ، الّا همجو آفريذن و برانكيختن يك نفس . يعنى بر من ابتداء آفريذن و اعادت آن بعد از فناء هر دو يكسانست .

مقاتل كويذ كه : كفّار قريش كفتند كه : خذاى تعالى ، ما را باطوار آفريذه است ، و آن طورها ، جنان‌كه نطفه و مضغه و علقه و عظم و لحم جكونه بيك ساعت بعد از فنا ما را زنده كرداند ! ؟ و برانكيزذ ؟ ! « إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ » « 3 » .

اينست آنج از كتب تفاسير التقاط كرده ، نقل كرده شذ .

و امّا آنجه اين ضعيف را در خاطر آمذه مىكويذ : جون حقّ تعالى از احوال كلمات اللّه و قرآن كه بمداد قلم صورى بر مصاحف نوشته و اشارت و حديث نبوى بذان وارد كه : « يطير القرآن من المصاحف يوم القيامة كما طير الطّير مائلة الى و كرها » حقّ تعالى خبر مىدهذ و از كيفيت و عظمت [ 196 ] آن خلايق را تنبيه مىكنذ .

درين دو آيت كه : « لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً » « 4 » . و ديكر آيت كه : « وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ » « 5 » . تعريف آن بكلمات اللّه مىكنذ . غرض آنكه تا بدانند كه فرقى

( 1 ) - لقمان ( 31 ) : 25 ( 2 ) - ايضا : 27 ( 3 ) - لقمان ( 31 ) : 28 ( 4 ) - الكهف ( 18 ) : 109 ( 5 ) - لقمان ( 31 ) : 27