اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٣٧١

[ رساله در تفسير آيت « قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً

مىتوان كردن ، و در آن مدخل دارذ . نامتناهى نتواند بوذ ، بلك متناهى باشذ . جه با وجود اين عظمت و بسيارى و نامحصورى آن ، جون تصوّر كنند كه يك ريك از آن مجموع يا يك قطرهء آب از دريا بركيرند بضرورة بلا تردّد نقصانى در آن ظاهر كردذ ، و در تحت كمى و كاستى و تغيّر و تبدّل و زوال باشذ . به حكم آيت : « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » « 1 » بر آن وارد .

و جنان‌كه در مقدّمه در تقسيم آمذه و ذكر رفته صفات بارى تعالى كه نامتناهى حقيقى مطلق آنست ، ازين نقصان و تغيّر و تبدّل و حصر و عد ، معرّا و منزّه . و از وصف مستغنى ، و آيت : « سُبْحانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ » « 2 » اشارت بدين معنى است ، جه بهر جه صفت آن تصوّر كنند ، زيادت از آن باشذ ، بلك قطعا تصوّر را در آن مجال نباشذ .

و بذين تقرير و مقدّمات ، نامتناهى حقيقى صفات باك او را باشذ ، و او را زيبذ و بس .

و اين اقسام متناهى و نامتناهى و محصور و نامحصور ، درين مقدّمه جهت آن آورديم ، و معانى آن روشن كردانيذيم ، تا فرق ميان نفاد شدن و منتهى و سپرى كشتن ، جميع مخلوقات عناصر و افلاك و كيفيّت آن و احوال غير مخلوق مانند قرآن قديم ، و صفات بارى تعالى ، و ذات واجب الوجود تعالى و تقدّس درين احوال اقسام متناهى و نامتناهى و محصور و نامحصور هر يك بر جه وجه متصوّر باشذ ؟ جه قطعا بايذ كه بحسب مراتب هر يك را ، در آن ابواب تفاوتى باشذ . و تا آن اقسام و معانى آن روشن نكردذ ، نتوان دانستن كه نفاد و انتها هر يك جكونه ممكن و متصوّر باشذ ! ؟

اكنون شرح اقسام آن معانى بر خاطر خواننده مضبوط باشذ ، تا برو مشكل نكردذ .

مقدّمهء ديكر : در باب آنكه قرآن قديم است و تا بدست نبى عليه الصّلاة و السّلم نفرستاذه ، در كتابت بقلم و مداد صورى نيامذه ، و بر كاغذ ثبت نكشته ، و لا شكّ جون روز قيامت باشذ ، و وعدهء : « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » « 3 »

( 1 ) - القصص ( 28 ) : 88 ( 2 ) - الصافّات ( 37 ) : 180 ( 3 ) - القصص ( 28 ) : 88