اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٩

[ تدوير زمين : رساله در علم هيأت ]

و بعضى كويند معنى آنست كه : ما عرضه كرديم امانت را بر اهل آسمانها و اهل زمين و اهل كوهها ، ازيشان هيج كس حمل امانت نكرد ، الّا انسان . و عرض امانت بر اهل اين اماكن بوذ . و ملايكه هم از جمله اهل اين اماكن‌اند . و ايشان خذاى را مىبرستند . و معنى عرض بر ايشان آنست كه ايشان را تعريف كردند كه در اداء امانت ثواب خواهذ بوذ ، و در تضييع امانت عقاب ايشان كفتند . اكر اين عرض تخيير است ما ترك ثواب كرديم ، از خوف عقاب ، ما طاعت مىكنيم ، و عصيان نمىكنيم يك طرفة العين . بس اين اباء خوفست نه اباء ردّ . و از جهت اين معنى حمل را باشفاق قرين فرموذ كه : « فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها « 1 » و اشفاق خوفست . « فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها » « اى يحتملن وزرها بالخيار » يعنى طاعت كردند و حفظ امانت كردند و خيانت نكردند .

و « حَمَلَهَا الْإِنْسانُ » يعنى انسان حمل وزر كرد .

و مراد از انسان درين موضع كافر است برين قول . و آنكه فرموذ كه « إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا « 2 » صفت كافر است .

و امّا بر قول اوّل كه آسمانها و زمين و كوهها قبول امانت نكردند ، و انسان قبول كرد .

انسان اسم جنس است ، آدم و اولاد او را ايشان قبول كردند . و آنكه فرموذ كه « إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا » صفت بعضى است و آن كافر است . جه انسان جنان‌كه كفتيم اسم جنس است بر جميع افراد .

قال اللّه تعالى : « إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ » « 3 » و اين جميع راست تا استثنا از آن درست باشذ . كه « إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا » « 4 » اينجا نيز همجنين « ظَلُوماً جَهُولًا » صفت باشذ ، از آن كافر ، و نشايذ كه صفت آدم گيرند . جه نشايذ كه آدم را ظالم جاهل خوانند ، فكيف ظلوم جهول كه بناء مبالغت است . و امّا در حقّ كافر درستست . جه حقّ تعالى كافران را ظالم خوانده است . قال اللّه تعالى : « وَ الْكافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ « 5 » و جاهل خوانده :

« قُلْ أَ فَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجاهِلُونَ » « 6 » . بس روا باشذ وصف انسان بظلوم و جهول كردن كه ايشان ثابت‌اند بر ظلم و جهل و دائم بر آن .

( 1 ) - الاحزاب ( 33 ) : 72 ( 2 ) - الاحزاب ( 33 ) : 72 ( 3 ) - العصر ( 103 ) : 2 ( 4 ) - ايضا : 3 ( 5 ) - البقرة ( 2 ) : 254 ( 6 ) - الزمر ( 39 ) : 64