اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٥

[ تدوير زمين : رساله در علم هيأت ]

روشن كردذ ، و معنى مشكل آن حلّ و مكشوف شوذ . و بوجهى معقول بيان معنى آن بر صيغتى كه مناسب منقول باشذ كرده آيذ . جه حكم آيت : « وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » « 1 » . هر معنى معقول و دقايق و حقايق اشيا كه موجودست در قرآن باشذ ، و هيج جيز غير معقول در قرآن نتواند بوذ . و هر كس كه معقولات از آن باز نيايذ يا سخنى از آن جمله بيش او نامعقول نمايذ . بر موجب شعر :

و النّجم الابصار صورته * و الذّنب للطّرف لا للنّجم فى الصّغر

و مقتضى اين دو بيت كه يكى از اهل تحقيق كفته كه ، شعر :

بعضى سخن از راه اشارت كفتند * بعضى دكر از روى بصارت كفتند

تو كوش سخن شنو ندارى ور نه * يك معنى را به صد عبارت كفتند

خلل آن نه از آن باشذ ، كه بر آن وجه بوذه باشذ ، بلك از نقصان عقل و فهم شخص توانذ بوذ ، كه آن را در نيابذ و فهم نكند ، و تطبيق لفظ با معنى ، و معنى با لفظ نتوانذ كرد . يا آن باشذ كه خوذ بكلّى از آن معانى [ 149 ] و حقايق غافل باشذ .

جنان‌كه حكيم سنائى بنظم آورده كه :

عجب نبوذ كه از قرآن نصيبت نيست جز نقشى * كه از خورشيذ جز كرمى نيابذ جشم نابينا

و هم درين معنى كفته‌اند كه :

نور موسى جكونه بيند كور * نطق عيسى جكونه دانذ كر

( 1 ) - الانعام ( 6 ) : 59