اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٦

رسالهء سؤالات علما

فريد الدين عطار آن را تضمين كرده و كفته ، شعر :

نكو كوئى نكو كفتست در ذات * كه التّوحيد اسقاط الاضافات

بر فور در جواب كفتم كه : هر جند سخن جنيد بغايت نيكو باشذ ، لكن مناسب آنست كه كويند : « التوحيد اضافه الاضافات » ، جه هر جه اسقاط كنند كجا برند ؟ از ملك او بيرون نتوان بردن ، و بغيرى حوالت و نسبت نتوان كردن . و مثلى معروفست كه كفته‌اند كه حقّ تعالى همه قدرتى ننمايذ . الّا آنكه بنده را از ملك خوذ بيرون كنذ ، جه غير ملك او تعالى و تقدّس ، ملكى ديكر نيست ، و عدم و فناء حقيقى نيز متصوّر نه ، تا بكلّى اضافات را معدوم كردانذ و روز قيامت نيز كه مخلوقات متبدّل و هلاك كردانذ جنانجه فرموذه : « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » « 1 » . و ديكر كه : « يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ » « 2 » ، اعدام محض نفرموذه ، الّا تبدّل » ، « هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ » فرموذه بلفظ عدم و اسقاط نفرموذه « الّا هالك » .

بس اسقاط اضافات بجه وجه تصوّر توان كرد ؟ اكر اسقاط اضافات تصوّر كنند ، غيرى و ملك غيرى را تصوّر كرده باشند ، و غير و ملك غير در ميانه نيست و ناموجود و محال و حكيم فردوسى كفته :

جهان را بلندى و پستى توئى * ندانم جه‌اى هر جه هستى توئى

امّا بحث سوم :

مىكوئيم : هم در آن شب حفّاظ خوش آواز حاضر بوذند ، و قرآن مىخواندند . از آواز خوش ايشان ذوقى حاصل شذ . از آن بزركان يكى فرموذ كه :

سبب آواز خوش جه توانذ بوذ ؟ و از جه خاصّيّت است كه بعضى را آواز خوش ، و بعضى را ناخوش است ! ؟ . جواب اين آنجه در آن حالت برفور در خاطر آمذ ، آنست كه تقرير مىروذ ، و جند مقدّمه ببايذ كفتن تا آنجه غرض و مطلوبست بعضى از آن معلوم كردذ .

كوئيم : آواز خوش ، از آن جمله است كه سعى را در آن مدخلى نيست ، بخلاف ديكر علوم كه توان آموختن و هر جند اكر دو كس كه آواز ايشان در خوشى و ناخوشى متفاوت

( 1 ) - القصص ( 28 ) : 88 ( 2 ) - ابراهيم ( 14 ) : 48