اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ١٧٣
أسئله مولاناء معظّم ملك الافاضل و الحكما شمس الملّة و الدين دأمت فضائله الجوهرىّ السمنانى كى از مصنّف اين كتاب عزّ نصره كرده
امّا آنجه همه در اجسام مختلف در يك حالت جمع شوند مثلا جنانج مردم در كشتى نشسته باشند و جون كشتى روان باشد ايشان نشسته و بالعرض مىروند ، و كشتى جون در روذخانه سر زير آب روذ و ملّاح آن را بجوب محراف رانذ ، به دو محرّك كشتى به حركت قسرى روان باشذ ، قسرى به نسبت با كشتى و از ان دو حركت ، يكى ارادى است كه آن حركت ملّاح است ، و يكى طبيعى كه آن حركت آبست . و اكر كشتى بباذبان روذ ، آن حركت نيز به نسبت با كشتى هم قسرى باشذ . و همجنين به نسبت با باذبان هم قسرى باشذ ، جه قاسر آن باذ باشذ .
و حركت باذ هم قسرى است ، و غالبا محرّك آن امور علوى باشذ ، مانند ، ابخره متصاعده كه بواسطهء برودت كرهء اثير متكاثف شوذ و بقوّت بشيب آيذ بالطّبع ، و بذان واسطه هوا متحرّك شوذ ، جه سبب حركت هوا كه باذ عبارت از آنست غالبا بذين وجه باشذ و غالبا جهت آن كفتيم كه محرّك هوا عامّتر از آنست كه كفته شذ كو در يك جهت باشذ ، كه از بالا بشيب آيذ ، جه سبب آن در همه جهات متصوّر و واقع است ، مثلا جنانجه وقتى كه آتش در بيشها و نيستانها افتذ ، جون دوذ بسيار از آن برخيزد و متصاعد شوذ ، جون هوا را حرق ميكنذ ، هوا را در حركت مىآرذ و باذ باديذ مىآيذ .
و بوقتى كه لشكرها بسيار در حركت مىآيند ، بواسطهء آن حركت هوا در حركت مىآيذ ، بسه سبب : يكى حركت است و مرد . ديكر بخار نفس مرد و اسب بسيار كه ازيشان متصاعد شوذ . ديكر تصاعد غبار كه از سنب ستوران برخيزد . و همجنين اكر كوهى بزرك بيفتذ هوا در حركت آرذ و باذ باديذ آيذ . و آنجه مروحه مىجنبانند ، حرق هوا كرده باديذ مىآيذ ، همين سبيل است . و جندانكه مروحه بزركتر و قوّت آن بيشتر باشذ حركت باذ قوىتر باشذ .
و اكر قايلى كويذ كه باذ بايستى كه همان قدر متوقّع بوذى كه آن اسباب و آثار مذكوره بذان رسذ ، و ما مىبينيم كه باذ در بسيارتر از آن موضع باديذ مىآيذ .
كوئيم : باذ جون در يك موضع در حركت مىآيذ صدمه بر همديگر زند ، [ 90 ] مانند موج آب كه موج بر موج صدمه مىزند . و قوّت بر همديگر مىكشذ و مانند آنكه جند آدمى تنك در همديگر ايستاذه باشند ، جون زور بر يكى آيذ ، بصدمهء همديگر بيفتند ، و تركّب و اجتماع بوجوه بسيار مختلفه ممكن و متصوّر است و شرح آن بسيار . و جون از