اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — الصفحة ١٠٠

سؤال مولانا معظّم ملك الافاضل نور الدّين كوه‌كيلوئى دام فضله كى از مصنّف عزّه نصره كرده است

شخصى خواست كه او را مقرّ آرذ بذانجه از ساختن بعضى جيزهاى عاجز است . بيش او رفت و بحضور جمعى با او كفت كه : تو دعوى استاذى ميكنى ! ، من جيزى به تو دهم كه سر و بن آن را در زر گيرى ، يقين شوذ كه استاذى تو بكمال است . كفت : شايذ . آن شخص باذى از دهن بيرون آورد و كفت سر و بن اين را بايذ كه در زر گيرى ! . زركر بجواب كفت كه : شرط آنست كه تو سر و بن آن در دست گيرى يا به من سبارى ، تا من آن را در زر گيرم ، و الّا محال نكوئى و مجهولى نكنى . اين سؤال مجهول و محال از آن قضيّه كه آن شخص مذكور از زركر التماس نموذ ، محال‌تر است . و بهترين وجهى آنكه كس محال و مجهول نكويذ و نينديشذ تا به زحمت انديشه ، جواب آن كه آن محال بوذ ، كرفتار نشوند .

و كويند كه شخصى خصيهاء خوذ در مشت كرفته بوذ و مىفشرد و فرياذ مىداشت كه درد ميكنذ ! . شخصى كه بر آن حال واقف كشت ، كفت اين علاجى آسانست . خويشتن دست از خصيه باز كير كه اين عين علاج است . اين نيز مانند آن قضيّه كه جون خوذ محال و مجهول نكويذ ، هيج اشكالى وارد نكردذ . جه آنجه مىكويذ وجود ندارذ ، لا موجود را ميخواهذ كه بطريق محال موجود كرداند و اين محال است . و بنا بر محال نهاذن محال توانذ بوذ . و اكر كسى تصوّر كنذ كه جيزهاء محال و مجهول بر وجهى كه مشكل و مغلطه نمايذ ، كفتن علم و هنر است ، آن امرى عظيم آسانست . و اكثر مردم بر آن قادر توانند بوذ .

و به همين قدر مقيّد كه مجال و رخصت يابند ، رسوم از بيش بركيرند و هر جه بر زبان ايشان آيذ از كزاف كويند .

و اتّفاق افتاذ كه اين ضعيف در عنفوان جوانى استرى زينى نيكو داشت و با خوذ به شهر همدان برده بوذ . [ 54 ] آنجا شخصى عزيز بسيار هنر بزرك قدر دوست داشت ، نام او خواجه صدر الدّين قزوينى رحمه اللّه . او نيز استرى زينى نيكو داشت . با همديگر بباغى رفته بوذيم . او وصف استر خوذ مىكرد ، و من وصف استر خود مىكردم .

و در آن باغ جوئى تمام فراخ بوذ . كفتم : اين استر كه درين باغ رها كرده بوذم ، جون خواستند كه آن را بر بكيرند و مىدويذ ، جون بذين جوى رسيذ ، بر بالاء آن بازجست ، جستجوى ، جويى فراخ‌تر از آن بوذ كه هر جهارباى بذان باز توانذ جست ، استوار نداشت . و در جواب كفت كه پريروز كه جمعه بوذ ، اين استر را برنشسته به مسجد جامع رفته بوذم . در وقت باز كشتن ناكاه اين استر هوا كرفت و بسر كنبذ جامع در جست و راست بدر خانهء من فرو آمذ . و كفت : اين سخن جهت آن مىكويم كه تو محال كفتن آغاز كردى و فكر و زبان