بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٩

[ تفسير ]

دسترسى به بيعت ندارد ؛ بيعت حاصل نشده است . . . بر همهء اين موارد ايمان اطلاق مىشود .

چنين به نظر مىرسد كه اطلاق ايمان بر معانى اسلام مجازى باشد .

زيرا كه ايمان از معانى اسلام سلب شده است ، آنجا كه مىفرمايد قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا « گفتند ايمان آورده‌ايم « 1 » ، چون آنها بيعت عامّه اسلامى نموده‌اند - اى محمّد صلّى اللّه عليه و سلّم به آنها بگو : شما ايمان نياورده‌ايد تا آنها را آگاه كنى ؛ كه ايمان ، امر ديگرى است ، و مقتضى بيعت ديگرى تا آنان به ظاهر اسلام متوقّف نشده ، كسى را بجويند و بيابند كه ايشان را به سوى ايمان دلالت كند . بلكه بگوييد ما اسلام آورده‌ايم ؛ زيرا بيعت عامّه و اقرار به اصول اسلامى و قبول احكام قالبى ، اگر با آنچه در دل مىگذرد موافق باشد ؛ اسلام است . اگر موافق دل نباشد ؛ اسلام هم نيست . ازاين‌رو فرموده است : « قُولُوا أَسْلَمْنا » ، بگوييد : اسلام آورده‌ايم . نفرموده است اسلام آورده‌ايد .

« وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ » ؛ يعنى : بذرى كه به سبب بيعت ايمانى در دلها حاصل مىشود در دلهاى شما وارد نشده است .

مادامىكه بذر ايمان در دل انسان وارد نشده است كه به سبب آن ، اسم ايمان بر او صادق آيد ؛ او را مؤمن نمىتوان ناميد اگر چه در صدق ايمان ، اتّصاف به حقيقت ايمان كه شأنى از حقيقت انسان است ؛ نباشد .

« وَ إِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ » و اگر خدا و رسولش را اطاعت كنيد و به پيمانى كه پيامبر خدا در

( 1 ) اشاره به آيهء 14 سوره حجرات است كه مىفرمايد : قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ وَ إِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً ، ترجمه : باديه‌نشينان گفتند ايمان آورديم ، بگو « اى محمّد ( ص ) » بگوئيد اسلام آورده‌ايم و هنوز ايمان در دلهايتان داخل نشده است اگر خدا و رسولش را اطاعت كنيد از كردارهايتان چيزى كم نگرداند به درستى كه خدا آمرزندهء مهربان است .