بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٧

فرق بين كتاب و كلام

اختلاف در دو نوع قرائت كه در كلمهء « لا ريب » است « 1 » ؛ « ريب و ريبه » به نگرانى و اضطراب نفس انسانى گويند كه از امرى معلوم يا مظنون يا مشكوك ناشى مىشود ، و تبادر معنى شكّ و استعمال اين لفظ در آن از اين رو است كه غالبا با شكّ همراه مىباشد . اگر با علم يا گمان هم همراه باشد ؛ سر انجام به شكّ مىانجامد . در اخبار وارد شده است كه : در « ريب » قرار نگيريد ؛ كه شكّ خواهيد كرد و شكّ نكنيد كه كافر مىشويد . » منظور از « ريب » در اينجا ، معنى حقيقى آن يا شك مىباشد .

ضمير مجرور در ، « فيه » يا به « الكتاب » يا به « الم » بر مىگردد .

كتاب در اينجا ( همان‌طورىكه اشاره شد ) عبارتست از حقايقى كه براى رسول ( ص ) در حين انسلاخ از حالت بشرى و اتّصال به عوالم بالا مشهود بوده است ، و به آن عوالم با لفظ « الم » اشاره شده است و يا اينكه « الم » از آن عوالم گرفته شده است .

و تفسير آن به قرآنى كه با « الم » آغاز شده است يا تفسير آن به على ( ع ) يا آنچه دربارهء على ( ع ) نازل شده است ؛ يعنى ، ( ولايت و آثار آن ) يا تفسير آن به نبوّت يا رسالت و احكام اين دو ، براى اين است كه آن‌ها صورت نازله و ظهور آن حقايقند .

( 1 ) در تفسير شريف لاهيجى در مورد تفسير لا ريب آمده است : سزاوار نيست كه عقلا پس از تفكّر و تدبّر شك كنند كه قرآن ، وحى و نازل از جانب اللّه است يا شكّ كنند در اينكه على بن أبي طالب ( ع ) وصىّ رسول اللّه است . در كتاب تأويل الآيات الظاهرة فى فضائل عترة الطاهره از جابر نقل شده كه از امام صادق ( ع ) پرسيدم كه : ذلِكَ الْكِتابُ لا ريب فيه چيست ؟ فرمود : كتاب امير مؤمنان است كه شكّى نيست كه او امام است . در تفسير محمد بن مسعود عياشى آمده است كه امام صادق فرمود : « الم ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ » ؛ يعنى ، كتاب على ( ع ) لا ريب فيه ، و اضافهء كتاب به على ( ع ) اضافهء بيانى است و احتمال اضافهء لامى ( لعلى ) براى على نيز دارد . ( مأخوذ از تفسير لاهيجى دربارهء آيهء مذكوره )