بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٦

وجوه محتملهء اعراب يا عدم اعراب حروف مقطّعه كه در آغاز سوره‌ها آمده است

اعراب ندارد ) يا مثل آن در جميع وجوه محتمل در « الم » جريان پيدا مىكند كه اگر دوازده را كه در تفسير « الم » گفته شده در وجوه هشتگانه آن ضرب كنيم عدد 96 به دست مىآيد ( 96 12 * 8 ) و در هر يك از وجوه 96 گانه از نظر اعراب بر حسب تركيب با ما بعدش وجوه بسيار پديد مىآيد .

ما براى نمونه ، وجوه اعراب يك مورد از 96 مورد را يادآور مىشويم تا ميزانى براى موارد ديگر باشد پس مىگوييم :

1 - ( مورد اوّل ) هرگاه « الم » از حروف اسم اعظم گرفته شده ؛ و مبتداى محذوف الخبر باشد و تقدير آن چنين مىشود :

« الم » حروف اسم اعظم است كه « حروف اسم اعظم » خبر « الم » باشد .

« ذلك » بدل يا عطف بيان ، براى آن است .

« الكتاب » صفت براى « ذلك » يا بدل براى « ذلك » است .

« لا ريب » لفظ « لا » در « لا ريب » براى نفى جنس است ، چه لفظ « ريب » به فتح خوانده شود و چه به رفع يا عمل آن عمل « ليس » مىباشد يا اينكه از عمل ملغى است و عمل نمىكند .

بنا بر اين ، مجموعا 12 حالت حاصل مىشود .

( ذلك ( 2 ) * الكتاب ( 2 ) * لا ( 3 ) 12 ) اگر خود جمله را در نظر بگيريم ؛ جملهء حاليّه « 1 » است يا مستأنفه « 2 » كه نتيجهء حاصل ضرب آنها 24

( 1 ) جملهء حاليه ، جمله‌اى است كه حالت فاعل يا مفعول يا هر دو را بيان كند . ( 2 ) جملهء مستأنفه در اصطلاح نحويّين جمله‌اى است كه با ما قبلش وابسته و مرتبط نباشد خواه در ابتداى كلام باشد يا نباشد و خواه جواب سؤال مقدّر باشد يا نباشد ، و جمله مستأنفه در اصطلاح اهل بيان آن است كه جواب از سؤال مقدّر باشد . و مقصود از استيناف در اين تفسير غالبا اصطلاح اهل بيان است .