بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٤

[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيات 1 تا 7 ]

مقام رسيده‌اند باز هم وسائط از افعال آنان بيرون نشده ؛ بلكه آنچه كه از بين رفته توجه و نظر به وسائط است از اين رو است كه خداى تعالى فرمود : « بِسْمِ اللَّهِ » كه اسم را بين « باء » و اللّه ، قرار داد و نفرمود ، باللّه ، درحالىكه در واقع « باللّه » نيز صحيح مىباشد . زيرا افعال از انسان بواسطهء نفس او صادر مىشود كه همان اسم خدا است ، پس آنچه گفته شده است كه كلمهء اسم ، كه بين باء حرف جر و اللّه ، مجرور واقع شده است ؛ در حكم زائد است ؛ قابل اعتنا نيست . همچنين آنچه كه به نظر مىرسد كه مقصود از اللّه لفظ آن باشد و اضافهء اسم به اللّه از نوع اضافه بيانى باشد درست نيست ، زيرا توصيف اللّه به رحمن كه ذات خدا را وصف مىكند نه لفظ اللّه را مانع اين است ، كه « بِسْمِ اللَّهِ » را اضافه بيانية قرار دهيم .

چون مقصود از گفتن « بِسْمِ اللَّهِ » بيرون شدن از جهت شيطانى و داخل شدن در جهت عقلانى است . چنان كه : در حديثى از حضرت رضا ( ع ) گذشت كه فرمود : « خود را به نشانه‌اى از نشانه‌هاى خدا ، علامت نهادم » لذا ، اگر گوينده بگويد « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » گفتهء او مثل آنست كه بگويد : از سراى شيطان و تصرّف او به سراى رحمن و تصرّف او پناه بردم و داخل در خانهء خداى بخشنده گشتم و به صفات او متّصف شدم ؛ در اين صورت « بِسْمِ اللَّهِ » علاوه بر معنى خودش معنى « استعاذه » را هم دارد . لذا از حضرت باقر ( ع ) نقل شده است كه فرمود :

اوّل هر كتابى كه از آسمان فرود آمده « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » است ؛ پس اگر « بِسْمِ اللَّهِ » خوانده شود ديگر باكى نداشته باش كه استعاذه نگفتى و اگر بخوانىبسم اللّه تو را در بين آسمان و زمين حفظ مىكند .

چون « بِسْمِ اللَّهِ » گفتن براى گوينده اتّصاف به يكى از علامتهاى الهى و در واقع به منزلهء سلاحى است در برابر شيطان كه شيطان از آن فرار مىكند ؛ لذا امر فرموده است كه « بِسْمِ اللَّهِ » بلند خوانده شود ؛ به خلاف