اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٠

رهائى حاج بابا خان از دست رشيد خان طالش

را به حركت آورد . امير السلطنه بسرعت پيكى نزد رشيد خان فرستاد تا هرچه زودتر او را دست‌بسته تسليم مأموران حكومت كند . دوستان وى نيز بتكاپو افتادند تا بهر وسيله كه باشد موجبات استخلاص او را فراهم سازند و از دست يافتن امير السلطنه بدان مجاهد دلاور جلوگيرى كنند .

رهائى حاج بابا خان از دست رشيد خان طالش

رهائى حاج بابا خان از دست رشيد خان طالش

از جمله دوستان وى يكى شادروان ميرزا بيوك آقا عباس‌زاده بود كه از احرار و آزاديخواهان معروف آستارا بشمار ميآمد و مردى متين و باگذشتى بود . او محرمانه كسانى نزد رشيد خان فرستاد و اقدام او را در دستگيرى حاج بابا خان نكوهش كرد و با يادآورى دشمنىها و عداوت امير السلطنه ، استرداد او را مقدمهء قتل حاج بابا خان و برانگيختن احساسات عمومى عليه رشيد خان قلمداد نمود .

رشيد خان پيغام داد كه اگر دوستى حاج بابا و سلامت او اينهمه ارزش دارد و عباس‌زاده راست ميگويد دو هزار تومان ، براى آزادى وى ، به او بپردازد . او تصور ميكرد كه عباس‌زاده اين مبلغ زياد را نخواهد پرداخت و در نتيجه بهانه‌اى براى تحويل حاج بابا خان بامير السلطنه بدست خواهد آورد ولى عباس‌زاده ، كه مرد متمكنى بود قبضى بدان مبلغ نوشته براى رشيد خان فرستاد .

وصول اين قبض او را متوجه اهميت كار كرد و با برادران و كسانش بمشورت پرداخت و سرانجام با آنان چنين گفت « وقتى كسانى مثل عباس‌زاده حاضرند براى دوستى با حاج بابا خان دو هزار تومان بپردازند چرا خود ما با آزاد كردن وى از دوستى او بهره‌مند نشويم » . اين بود كه قبض را براى عباس‌زاده پس فرستاد و حاج بابا خان و همراهانش را آزاد كرد و بفرستادهء حكمران نيز چنين وانمود كه حاج بابا و يارانش فرار كرده بروسيه رفته‌اند .

ما اين مطالب را از نوشتهء مرحوم محسنى آورده‌ايم ولى كسان ديگرى داستان آزادى حاج بابا خان را بنحو ديگر بيان ميكنند و چنين ميگويند كه وقتى او در خانهء رشيد خان توقيف بود ميرزا عباسقلى حبيب اللهى معروف به « اگند » از آستارا عازم