اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٧
توافق زعماى شهر براى خدمت بمردم
كسانى پيدايش حصبه را در آنزمان در نتيجهء خوردن علف بيابان مىدانستند ولى بعدها معلوم شد كه در آن ايام بر اثر جنگ و كشتار عثمانيان در آذربايجان غربى بويژه رضائيه ، اين بيمارى در آنجا شيوع يافته بنقاط ديگر ، منجمله اردبيل ، هم سرايت كرده سبب آنهمه تلفات سنگين شده است . چنان كه در تبريز و جاهاى ديگر نيز چنين گشته بود .
توافق زعماى شهر براى خدمت بمردم
توافق زعماى شهر براى خدمت بمردم
آثار مجاعه و تلفات سنگين حصبه چنان تاروپود زندگى مردم را از هم گسيخت كه هرگونه اميدى براى بهبود وضع از بين رفت و وحشت و اضطراب سنگين بر زندگى سخت مردم سايه افكند .
سختى و درماندگى عمومى به جائى رسيد كه كارگردانان شهر ، با وجود اختلافاتى كه باهم داشتند ، در انجمنى گرد آمدند و براى تأمين سعادت مردم عهد و پيمان‌هائى بستند و اينك اساسنامهء آن اجتماع را كه مربوط باسفند ماه 1336 قمرى است عينا درج مينمائيم :
« بسم اللّه الرحمن الرحيم
چون از نقطهء نظر مدنيت ، تهيهء موجبات انتظام و ترتيب مقتضيات آسايش و ترفيه حال عموم طبقات هر ولايت ، بر عهدهء معاريف و زمامداران امور اعاشهء آنولايت متوجه ، و در حقيقت ادا نمودن اين خدمت و فراهم آوردن مصالح ولايتى در پيشگاه حضرت احديت و احساسات وجدانى مطمح انوار سعادت دو جهانى بوده ، و اين تكاليف اداره كردن امور حياتى ولايت ، باقتضاى اوضاع حاليه ، كه هر ساعت بر وخامت خود افزوده و متضمن پيشامدهاى ناگوار مىشود ، مزيدا على ماسبق جالب افكار و مرجع معاريف گرديده . عليهذا در اينموقع آقايان مرقومة الاسامى جناب مستطاب آقاى نظام العلماء . جناب مستطاب آقاى نايب الصدر . جناب مستطاب آقاى ميرزا لطفعلى . جناب مستطاب اجل آقاى مبشر . جناب صدر الاشراف . جناب حاج ميرزا يعقوب آقا . جناب حاج رئيس السادات آقا . جناب ناظم السادات . جناب