اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٩
جنگ روسيان با عشاير اردبيل
نيز ما در گذشته از او ياد كرده گفته‌ايم كه انجمن ولايتى او را با لقب سيف المله بحكومت اردبيل برگزيد ولى يپرمخان و سردار بهادر پس از آنكه عشاير را سركوب ساختند او را نيز كه جزو مخالفين درآمده بود با ديگر سران شاهسون ، با غل‌وزنجير باسارت بتهران بردند و هنگاميكه جمعى از آنان آزادى يافتند وى همچنان در زندان باقى ماند .
محمد قليخان با موجباتى كه فراهم كرد در اواخر سال 1330 قمرى از زندان فرار نمود و از راه رشت عازم اردبيل گرديد ولى روسها او را در آستارا دستگير كرده بدست حكمران اردبيل در اين شهر بدار زدند . شاهسونان كه از سابق با روسها خوشدل نبودند اين پيشآمد را بهانه قرار داده سخت بدشمنى برخاستند و با تشويقى كه ميهن‌پرستان ، و منجمله ميرزا اسماعيل خان كارگذار ، از آنان ميكردند بناى ستيز با روسها گذاشتند .
در اين زمان ژنرال « فيدار اوف » نامى فرمانده قشون روس در اردبيل بود و سه هزار سرباز با تجهيزات كامل و توپهاى سنگين تحت فرمان داشت . او رسما بجنگ با قوجه‌بيگلو رفت و در دربند « ثمرين » صف‌آرائى نمود . شاهسونان مثل اينها سلاح و نظام جنگى نداشتند و به صورت چريكى هركسى پشت تخته سنگى سنگر گرفته تيراندازى مينمودند . اين بود كه آنهمه سرباز روس و توپها و سلاحهاى سنگين آنها كارى از پيش نميبرد حال آنكه هر تيرى كه از لولهء تفنگ شاهسونى در ميآمد سالداتى را از پاى درميآورد .
اين جنگ قريب ششماه طول كشيد و چون روسها نتوانستند از اين دربند بگذرند براى يكسره كردن كار و جلوگيرى از تلفات افراد خود ، نيروى سه هزار نفرى ديگرى از راه اهر به اين منطقه اعزام داشتند ولى عشاير جلوى آنها را نيز گرفتند و با عمليات خاص خود آنانرا در قسمت ديگرى از ارتفاعات سبلان مشغول ساختند .
نقشهء عشاير آن بود كه روسها را بدره‌هاى سبلان بكشانند و با تسلطى كه بر آنها داشتند سالداتها را تارومار كنند ولى فيدار اوف از دربند ثمرين پيشتر نميرفت و براى احتراز از نابودى افراد خود از پيشروى خوددارى مينمود . او از دلاورى