اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٧
تلاش مليون براى اخراج نيروهاى بيگانه
فصل ششم تحريكات روسها
فصل ششم تحريكات روسها
تلاش مليون براى اخراج نيروهاى بيگانه
تلاش مليون براى اخراج نيروهاى بيگانه
گفتيم كه اشغال وطن از طرف سربازان روس بر ملت ايران بويژه آزاديخواهان ناگوار بود و در گوشه و كنار ايران بخصوص آذربايجان ، فعاليتهائى براى اخراج آنها به عمل ميآمد .
چون مقصود ما در اينجا بيان وقايع اردبيل است از اينرو گوئيم كه آزاديخواهان اين شهر نيز در اين‌باره تلاشها و كوششهاى منظمى داشتند و با مشروطه‌خواهان نقاط ديگر روابط خود را حفظ ميكردند . اما انجمن ولايتى ، كه رشيد الملك برگزيده بود ، بواقع نمىتوانست يا نميخواست مثل يك انجمن مشروطه بوظايف خود عمل كند زيرا علاوه‌بر اينكه رشيد الملك كاملا بر آن مسلط بود ، چنان كه در جاى ديگر گفتيم ، سه نفر از سران معروف مستبدين اردبيل نيز برجسته‌ترين اعضاى آنها را تشكيل ميداد . هرگونه تلگرام و نامه و دستورى كه از مركز يا انجمن ولايات ديگر ميرسيد بقول مرحوم محسنى زير تشك مانده اعتنائى بدانها نميشد حتى بيان‌نامهء مليون ايران ، كه در سوم ماه صفر 1328 قمرى در تهران منتشر شد و بهمهء انجمنها ارسال گرديد ، در اين انجمن بدون توجه ماند و استغاثهء نويسندگان آن دربارهء تقبيح اعمال روسها در اشغال ايران ناديده گرفته شد .
روسها ، كه اول بعنوان حفظ اتباع روسيه باردبيل آمدند ، كم‌كم درصدد اجراى نقشه‌هاى استعمارى خود برآمدند و از هرگونه تعدى بساكنان شهر و اطراف مضايقه ننمودند . حتى سنگهاى قبور را بنام آنكه در كنسولخانه كليسا ميسازند بدانجا بردند و با تشديد مقررات « كاپيتولاسيون » در باب تبعهء خود ، نوكران و كلفتهاى ايرانى آنها را نيز ، با آنكه مليت و تبعيت ايران داشتند ، از مزاياى آن برخوردار ساختند و بدينطريق دست جمعى از اجامر و اوباش را در اذيت و آزار مردم آزاد گذاشتند .
شكايت مردم بحكمران و همچنين بانجمن ولايتى بىنتيجه بود و حكومت به ظاهر