اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٢

فرار ستار خان از اردبيل

فصل پنجم سقوط شهر بدست عشاير

فصل پنجم سقوط شهر بدست عشاير

فرار ستار خان از اردبيل

فرار ستار خان از اردبيل

كوشش مدافعان ، با وجود خستگى زياد و كمبود فشنگ ، همچنان ادامه داشت ولى فرار ستار خان به كلى رشته‌ها را پنبه كرد و بيش از آنكه عشاير را به تجديد حمله تشويق نمايد روحيهء مجاهدان شهر را ضعيف‌تر گردانيد . اين ضعف نه از آنجهة بود كه سردار و يارانش ، بخصوص در روزهاى آخر ، نقش مؤثرى در دفاع از شهر داشتند بلكه بيشتر از آن لحاظ بود كه او نمايندهء حكومت و قدرت دولت بود و دائما ، با نشر خبر وصول اسلحهء دولتى و حركت سپاه از تهران و تبريز براى كمك بمجاهدان ، مدافعان را اميدوار ميساخت . كنون كه خبر فرار او و يارانش شايع گشت همهء آن نويدها بىپايه گرديد و گريختن آنها دليل وخامت اوضاع تلقى شده در باختن روحيهء مدافعان بىنهايت مؤثر واقع گرديد .

عموم كسانى كه از آن عهد باقى مانده‌اند در اينباب متفق القولند كه اگر ستار خان فرار نميكرد چنين بلائى هرگز پيش نمىآمد . مرحوم محسنى مينويسد « باوجود اين محذورات داخلى ، غارت اردبيل دشوار و مشكل بود . فرار ستار خان كه از روى بىتجربگى اتفاق افتاد اردبيل را بغارت داد و اگر همانروز را استقامت بخرج ميدادند تمامى طوايف مراجعت ميكردند » .

داستان فرار ستار خان از اردبيل از داستانهاى غم‌انگيزى است كه انسان را از چند جهة متأثر ميسازد . نخست از آنجهة كه ستار خان سوابق افتخارآميزى در سركوبى مستبدين داشت و از پهلوانان نامى مشروطيت بشمار ميآمد ولى كنون ناچار بود بچنين كار ننگ‌آورى مبادرت نمايد . ديگر آنكه مردم يك شهر را ، كه اميدوار بجانبازى خود و يارانش نموده بود ، بلادفاع در دست اشرار بيرحم گذاشت . و بالاتر از همه آنكه والى آزاديخواه آذربايجان قواى كافى به يارى وى نفرستاد و بدينطريق اجراى نقشه‌هاى شوم