اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩

منابع لازم براى تدوين تاريخ

گفتار دوم اردبيل قبل از اسلام

منابع لازم براى تدوين تاريخ

قبل از شروع بذكر مطالبى در باب تاريخ اردبيل ، بايد خوانندهء دانشمند را توجه داد كه تدوين تاريخ ، در مورد هرچيز كه باشد ، احتياج بيك سلسله مآخذ و مدارك دارد تا مستند و قابل اعتنا باشد و الا آن نوشته بجاى آنكه عنوان تاريخ به خود بگيرد جنبهء داستان خواهد داشت .

علماى تاريخ دربارهء وقايع جوامع بشرى بطور كلى اين مآخذ را بر سه دسته تقسيم مينمايند كه عبارت از : شاهد و گواه ، شعائر و سنن ، مدارك و اسناد مىباشد .

شاهد و گواه كسانى هستند كه خود ناظر صحنهء وقايع باشند و آنها را بيان كنند . طبيعى است كه بهر شهادت و گواهى نميتوان ترتيب اثر داد زيرا ممكن است گويندگان آنها قابل اعتماد نباشند و اىبسا كه بنا بمصلحت و مقتضيات خاصى مطالبى را جعل نمايند . ازاين‌رو در مباحث مهم ، و بخصوص در باب روايات مربوط به احكام دينى ، شناختن اين قبيل اشخاص علم مخصوصى را ، بنام « علم رجال » بوجود آورده است تا پويندگان اين راهرا از شخصيت راويان و قابل اعتماد بودن روايت آنها آگاه سازد .